İstifadəçi Adı : Şifrə :
Yeni üzvlük Şifrəmi unutdum

Tarix:07-12-2016 09:35
Türkiyədə dolların "öldürülmə" cəhdi uğurlu ola bilməz - Ekspert
Şərh yaz
Türk lirəsi xarici valyuta olan dollar qarşısında dəyər itirdikcə, qardaş ölkədə durum ciddiləşir. Türkiyə prezidentinin bu istiqamətdə çağırışı isə bir neçə gündür ki, lirənin durumuna cüzi də olsa müsbət təsir göstərir. Rəcəb Tayyib  Ərdoğanın xalqa müraciətindən sonra insanlar valyutadəyişmə məntəqələrinin qarşısında növbəyə dayanıblar. 
 
Onlar dövlət başçısının dediyi kimi, boxçalarında olan dollarları lirəyə çevirərək milli valyutanın dəyər itirməsinin qarşısını ala biləcəklərinə inanırlar. Həmçinin Türkiyənin dollardan imtina etməsi, ilkin olaraq Rusiya ilə alqı-satqının bu iki ölkənin valyutasına əsasən aparılması kimi fikirlər də ortaya atılıb. Bu, mümkündürmü və effekt verəcəkmi? Türkiyə dollardan imtina edib xilas olacaqmı? Həmçinin Azərbaycan da bu üsuldan istifadə edə bilərmi? Ekspertlər musavat.com-a məsələ ilə bağlı fikirlərini bölüşüblər.
 
Ekspert Natiq Cəfərli musavat.com-a deyib ki, lirənin cüzi də olsa, möhkəmlənmə cəhdləri Ərdoğanın çağırışı ilə bağlı deyil: “Birjalarda dəyişən məzənnə bununla bağlı deyil. Dünyada dolların avroya qarşı bir az dəyər itirməsindən sonra belə bir şərait yaranıb. Ərdoğanın çağırışı təəssüf ki, populizmə hesablanmış və daxili bazarın sakitləşdirilməsinə yönələn sözlü müdaxilədir. Rusiya ilə Türkiyə arasında bu ölkələrin valyutalarında alış-verişə keçid mümkün deyil. Çünki Türkiyə Rusiyadan 24 milyard dollarlıq mal alır. Amma Rusiyaya cəmi 6 milyard dollarlıq məhsul satır. Burada 18 milyardlıq bir açıq yaranır. 18 milyard dollarlıq açığı rubla çevirib, bunu rublla ödəmək mümkün deyil, Türkiyədə bu qədər rubl yoxdur. Türkiyə bu rublu da xarici valyuta ödəyərək almalıdır, rubl kəsən maşın alası deyil ki? Rublu əldə etmək lazımdır. Bunun üçün isə mütləq Rusiya birjasına çıxıb dollar satıb, rubl alıb ödənişi həyata keçirmək lazım olacaq. Bu da obrazlı desək, sol qulağı sağ əllə qaşımağa bərabərdir. Belə bir addımı atmağın heç bir məntiqi olmur”. 
 
Image result for natiq cəfərli
 
Ekspertin sözlərinə görə, ikinci önəmli məsələ iş adamlarının özünü sığortalanaması məsələsidir: “Məzənnənin tez-tez oynaması, həm türk lirəsinin, həm rus rublunun məzənnəsinin tez-tez dəyişməsi, gündəlik ciddi oynaqlığın olması iş adamlarına müəyyən itkilər gətirə bilər. Onlar itkiləri sığortalamaq üçün müqavilələri dollar üzərindən edirlər. Açığını desəm, belə bir çağırışın olması, sadəcə, psixoloji bir çağırışdır. əhaliyə bir psixoloji təsir vasitəsidir, lirəyə olan basqıları azaltmaq cəhdidir. Amma buna baxmayaraq, bunun həyata keçirilməsi mümkünsüzdür. Yaxın gələcəkdə bununla bağlı praktiki addımlar atmaq mümkün olmayacaq”.
 
N.Cəfərli qeyd edib ki, Azərbaycanın da bu kimi üsulda istifadə etməsi məntiqsizdir: “Azərbaycan əsas neft satır. Əsas ticarət tərəfdaşı İtaliyadır. Azərbaycan neftini satıb, əvəzində İtaliyadan manat alıb o manatı neyləyəcək? Azərbaycana valyuta, dollar lazımdır ki, öz daxili tələbatını, idxaldan asılılığını ödəsin. Bunun üçün aldığı manatı onsuz da yenidən dollara çevirməlidir. Məsələn, dərmanda yüz faizlik idxaldan asılılığımız var. Manatla hansı ölkədən dərman almaq mümkündür? Azərbaycan manatı konvertasiyaya uğramış valyuta deyil. Ona görə Azərbaycanın da belə bir addım atması mümkünsüzdür, cəhd etməsi belə, açığı, ancaq təbəssüm doğura bilər”. 
 
Image result for vugar bayramov
 
Ekspert Vüqar Bayramov da qeyd edib ki, Türkiyədəki “dollar öldürmə” cəhdinin uğurlu olması mümkünsüzdür. Yəni Rusiya və Türkiyənin dollarsız xarici ticarət anlaşması ABŞ pulunun məzənnəsinə təsir edə bilməz: “Bu razılıq dolların məzənnəsinə təsir etmir və edəcəyi də gözlənilmir. Dünya ehtiyatlarının 64 faizinin saxlandığı pul vahidinə aralarındakı illik ticarət dövriyyəsi 23,9 milyard dollar olan ölkələrin razılaşması aydındır ki, təsir etməyəcək. Avronun son iki gündə möhkəmlənməsi isə daha çox İtaliyadakı seçkilərlə bağlıdır. Digər tərəfdən, hətta sözügedən ölkələr xarici ticarətdə başqa valyutadan istifadə etsələr də belə, bu, vətəndaşların və eləcə də şirkətlərin dollarlaşma səviyyəsini azaltmayacaq. Yenə də riskləri sığortalamaq üçün hətta biznes aktivlərinin belə əhəmiyyətli hissəsini dollarda saxlamağa üstünlük verəcək. Yəni dövlətlər anlaşmada dollardan imtina edə bilər, amma vətəndaşlar və sahibkarlar bunu etməyəcəklər. Eyni zamanda belə anlaşmaların nə qədər uzun  müddətli olması və necə monitorinq edilməsi də müzakirə tələb edən məsələlərdəndir. Tarixən belə cəhdlər çox olub, amma dollar güclənməkdə davam edib. Bu baxımdan, hələlik dolların məzənnəsinə təsir edə biləcək yeganə ölkə elə ABŞ-ın özüdür. Amerikanlar isə hələlik möhkəm dollardan məmnundurlar”.
 
Image result for ibrahim məmmədov
 
AzTV-nin keçmiş əməkdaşı, hazırda Region TV-də çalışan jurnalist İbrahim Məmmədov isə sosial şəbəkədə məsələ ilə bağlı paylaşım edib və dediklərini əsaslandırmağa çalışıb: “Türkiyənin prezidenti R.T.Ərdoğanın Rusiya, Çin və İranla öz aralarında apardıqları ticarətdə dollardan imtina edəcəkləri haqda bəyanatının təsirli nəticələri ola bilər. Qərar qəti olarsa, təqribi hesablama ilə Türkiyədə dollara illik tələbat təqribən (nəzəri olaraq bütün sahələri əhatə edərsə-red.) 45 milyard dollar aşağı düşə, lirəyə tələbat isə 60-70 milyard lirə arta bilər. Bu, 4 dövlətin bir-biri ilə ticarətindəki bəzi istiqamətlərdə dollar virtual orientasiya kimi qalsa da, ona fiziki tələbatı azalda bilər. Yəni həmin istiqamətlərdə bankdan dollar istəyənlərin sayı düşə bilər. Amma bu, qlobal miqyasda dolların inflyasiyasına (məzənnəyə) təsir etməyəcək. Nəzəri olaraq hesab etsək ki, milli valyutalarla hesablaşma bütün sahələri əhatə edəcək, onda belə bir mənzərə yaranır: təkcə Türkiyə ilə Rusiya arasında ticarət dövriyyəsi ötən il aşağı düşsə də ortalama ildə 25 milyard dollardır. 
 
Deməli, gələn ildən bu bazarda dollara tələbat 25 milyard aşağı düşə bilər. İranla Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsi ildə ortalama 10 milyard dollar həcmindədir. Türkiyə ilə Çin arasında ticarətin həcmi 2015-ci ildə 30 milyard dollar civarında olub. Bütövlükdə 65 milyard dollar edir. Ticarət balansları Türkiyənin əleyhinə olduğundan 65 milyardın təqribən 40-45 milyardı həcmində Türkiyə idxal edir. Yəni türkiyəli sahibkarlar bu sadalanan ölkələrdən mal və xidmət almaq üçün banklardan 40-45 milyard dollar alırlar. İndi qərar qəbul edildiyi təqdirdə Türkiyədə il ərzində dollara tələbat təqribən 45 milyard aşağı düşə bilər. 
 
Türkiyənin bu ölkələrə ixrac etdiyi mallardan daxil olan 20 milyard dollar isə lirə ilə (70 milyard lirə) əvəzlənəcək. Hesablamalar təqribidir. Türkiyədən mal alanlar dollar yox, lirə alacaqlar. Ancaq təbii ki, bütün ticarəti milli valyutalara keçirmək mümkün olmayacaq, və nəzərə alsaq ki, neftə və qaza şamil olunması çətin məsələdir, onda nəzəri olaraq qəbul etdiyimiz rəqəmlər xeyli kiçilir. 
 
Bununla belə, müəyyən bir həddə, bir tərəfdən dollara tələbat azalacaq, o biri tərəfdən lirəyə tələbat artacaq. Bununla belə, dollar yenə əsas yığım vasitəsi kimi qalacaq. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, nə qədər cəhd edilsə də, indiyə qədər bu ideyanı həyata keçirmək mümkün olmayıb. Beynəlxalq  siyasi vəziyyət buna imkan verməyib. Bu dövlətlərin ciddi siyasi iradə nümayiş etdirməsini tələb edir. Bu, başqa məsələdir ki, ABŞ-ın bu ölkələrlə münasibəti yaxşılaşar və antidollar siyasəti də gündəlikdən çıxa bilər”.
Xəbərlərimizi Faktxeber.com-un facebook səhifəsində də izləyə bilərsiniz.
İmza : Ş
Teqlər :
Türkiyədə - dolların - "öldürülmə" - cəhdi - uğurlu - ola - bilməz - - - Ekspert -
Paylaş :
Mail Yazdır Şərh yaz 0 dəfə şərh edilib
Tarix:07-12-2016 09:35 - Oxundu: 328
Münasibət
17-01-2017 13:49 Azərbaycanda kağız reseptlər dövrünə son - TƏFƏRRÜATLAR
17-01-2017 10:40 Türk brendlərinin Bakıda 3 dəfə baha satılmasının səbəbi...
17-01-2017 10:06 "Korrupsiyalaşmış məmurların yeni kadrlarla əvəz edilməsi..."
17-01-2017 09:46 Parlamentdə real müxalifət yoxdur - Elxan Şahinoğlu
16-01-2017 19:04 "2 min manat maaş alan nazirdə 6,8 milyon hardandır?"
13-01-2017 10:21 Tanınmış həkimdən yayılan virusa qarşı mübarizə metodları
12-01-2017 10:53 “Bakı Bus”larda "Wi-Fi" niyə işləmir? - Açıqlama
09-01-2017 11:52 "Torqovıy" küçəsində Azərbaycan dilində söz tapmaq olmur - Musa Yaqub
09-01-2017 11:39 Baş Prokurorluq: ANS rəhbərliyi ilə bağlı məlumat yayacağıq
07-01-2017 11:12 Quba məhkəməsində baş verənlər araşdırılır - RƏSMİ
05-01-2017 14:37 "Normal bir hökumətə ehtiyacımız var"
03-01-2017 19:01 Aslan İsmayılov Qüdrətdən, İlyasdan, Əlidən və İsadan danışdı
29-12-2016 11:10 Baş nazirə məxsus səlahiyyəti prezidenti yerinə yetirəcək - Ekspert
29-12-2016 10:02 "Biz hər evə ayda 100 manat ödəmək təklif etmişik"
28-12-2016 15:41 SOCAR Sanqaçalda baş verən partlayışa münasibətini bildirib
27-12-2016 12:57 Komitə sədri: "Azərbaycanda heç bir məsciddə nə sələfi, nə də nurçu qruplar yoxdur"
27-12-2016 10:34 Manatla bağlı nigarançılığı necə aradan qaldırmaq olar?
22-12-2016 16:03 "Məmurlar xaricə apardıqları böyük pulları Azərbaycana qaytarsınlar"
21-12-2016 09:59 Məqsəd qaşıyıb-qaşıyıb qan çıxarmaqdır - Səməd Seyidov
16-12-2016 09:55 Deputat: "Azərbaycana on illərlə vaxt lazımdır"
15-12-2016 16:17 İlin son ayı da Mərkəzi Bank üçün heç də asan olmayacaq
13-12-2016 20:41 İqtisadçılar Elman Rüstəmovun bəyanatına şübhə ilə yanaşır
13-12-2016 09:32 Yeni tikililərdə və həyət evlərində ucuzlaşma gözlənilir - EKSPERT
12-12-2016 11:03 Bahalıq toy-yas mərasimlərində ifratı durduracaqmı?
12-12-2016 11:00 Netanyahunun səfərinə ictimaiyyət nümayəndələrinin münasibəti
10-12-2016 12:05 Xalqda çaşqınlıq yaradırlar - Mehman Əliyev
09-12-2016 12:05 İqtisadi böhran varlılar üçün böyük təhlükədir
09-12-2016 10:48 Turizmdə Azərbaycanla Gürcüstanın fərqi - Ekspert danışır
09-12-2016 09:09 Qurban Qurbanov: "Fiorentina"ya azarkeşlik edəcəyəm"
07-12-2016 13:56 "Valyuta tapa bilmirik” - Deputat
07-12-2016 09:35 Türkiyədə dolların "öldürülmə" cəhdi uğurlu ola bilməz - Ekspert
06-12-2016 09:41 Müxalif partiya sədri Aydın Mirzəzadəyə irad bildirdi
05-12-2016 17:08 Dolların sabaha olan məzənnəsi dəyişməyib
05-12-2016 10:11 Ölkə iqtisadiyyatında ən ağır il - 2016, yoxsa 2017?
02-12-2016 10:23 Orta azərbaycanlı qiymət artımını 3-4 aydan sonra hiss edəcək
29-11-2016 10:31 Xaşla xəngələ kulinar və həkimdən fərqli münasibət
29-11-2016 09:41 İşıq və qazın qiymət artımını ekspert sadə dildə izah edir...
25-11-2016 11:23 "Azərbaycan üçün 66 inzibati rayon çoxdur, quberniyalar yaranmalıdır"
25-11-2016 10:44 Hakimiyyət bütün siyasiləri həbsdən azad edə bilər - ƏFV ÜMİDİ
24-11-2016 09:34 “Məni bir müxalifət lideri satdı” - Eynulla Fətullayevdən sensasion açıqlamalar
23-11-2016 11:22 Gələn ilin büdcəsi üçün müəmmalı CƏRİMƏ ÖHDƏLİYİ
21-11-2016 11:22 Uşaqlarda gizli TƏHLÜKƏ: “Bu əlamətlərə fikir vermək lazımdır”
21-11-2016 09:57 Məcburi köçkünlərin dolanışıq sarıdan problemi yoxdur
18-11-2016 10:01 33 rayona dövlət büdcəsindən pul ayrılmayacaq
15-11-2016 11:22 "Köhnə binaların heç də hamısı qəzalı vəziyyətdə deyil"
15-11-2016 09:43 İlqar Məmmədov üçün həlledici həftə: siyasətçi azad ediləcəkmi?
12-11-2016 10:35 İlqar Məmmədov gələn həftə azad oluna bilər
12-11-2016 10:18 Mediaya hərbi senzura lazımdırmı?..
11-11-2016 10:08 Bakıya gələn ermənilər - Xalq diplomatiyası, yoxsa...
10-11-2016 16:25 Siqaret çəkməyə görə cəriməni kim yazacaq?
07-11-2016 14:21 "Əgər Donald Tramp seçilsə o ABŞ-ın sonuncu prezidenti olacaq"
05-11-2016 10:59 Veteran kəşfiyyatçı Dilqəm və Şahbazı azad etmək üçün ilginc yol göstərdi
03-11-2016 14:28 Bu il Avropa Məhkəməsinin qərarları üzrə kompensasiyalar ödənilməyib
03-11-2016 11:08 Tikinti sektorunda qiymətlər daha da bahalaşıb
03-11-2016 10:05 Yanlış protokolla üzləşən sürücü nə etməlidir?
02-11-2016 16:01 İqtisadçı alim Qubad İbadoğludan qorxulu 2 ay proqnozu
02-11-2016 14:06 Beynəlxalq Bank tikinti sektoruna ciddi zərbə vurdu
02-11-2016 11:44 Aqressiv davranış təbliğ olunur - Baş psixiatr
01-11-2016 10:13 Yeni doğulan körpəyə 90, buzova isə 100 manat verilir - AZƏRBAYCANDA
01-11-2016 09:38 "Manat sərbəst buraxılmayıb, o, idarə olunan üzən məzənnəyə keçirilib"

Xəbər Lenti
Bu gün ən çox oxunanlar


Sorğu
Səs ver Nəticələr

Ölkə Siyasət
Dünya Münasibət
Hüquq İqtisadiyyat
Hərb Təhsil
Araşdırma Analiz
Hadisə, Kriminal Top Secret
İdman Maraq Dünyası
Mənəviyat Uşaq Aləmi, Ailə
Sağlamlıq Sual-Cavab
Foto Tarix
Video Texnologiya
Mədəniyət Reportaj
Рейтинг@Mail.ru ® 2009 FAKTXEBER.COM - Azerbaijan Online Internet Newspaper

Firefox 3.6+, GoogleCrome10+, Opera 9+, Macromedia Flash, 1360 x 768

Dərc olunan materilların mətninə görə, redaksiya heç bir məsuliyyət daşımır.
Saytdakı materiallardan istifadə edərkən istinad zəruridir.


Rss - Saytın Xəritəsi - Dizayn : AA Design

Faktxeber.az