İŞİD-ə qoşulanlar: PEŞMANIQ - VİDEO / Azərbaycanda Ebola virusundan müraciət edənlər var / Havaların sərinləşəcəyi vaxt açıqlandı / Bakıda polisin gözü önündə qadın alveri - VİDEO / “Bakıelektrikşəbəkə” xəbərdarlıq etdi / Bakıda daha bir vəhhabi əməliyyatı – Təşkilat rəhbəri saxlanıldı / Qondarma DQR-in müdafiə naziri: Hər gün müharibə gözləyirəm / Erməni günahını boynuna aldı / Viruslu xəstələri qaçan ölkədə fövqəladə vəziyyət elan olunub / Dünyanın ən uzun ömürlü insanı - FOTO / Qohumlarını qanına qəltan edən şəxs polisə gəldi / Kəskin istilərlə əlaqədar işlərin dayandırılması tapşırığı verildi / Məktəbli formalarının qiyməti açıqlandı / Azərbaycanda "Ebola" virusu varmı? / Motosiklet qəzasından möcüzəvi qurtuluş - VİDEO / Xocasən yolunda “moskviç” körpüdən aşdı - VİDEO / İş başında yatan polislərimiz - FOTO / Əlləri başına bəla olub (FOTO) / Leyla Yunus həyat yoldaşına: " Bu bizim 37-imizdir" / Göyəm mürəbbəsinin içindən narkotik çıxdı (FOTO) /
İstifadəçi Adı : Şifrə :
Yeni üzvlük Şifrəmi unutdum

Praqmatiklik
"Ayaqların qırıldı deyə gileylənmə, nə bilirsən, bəlkə Allah onların yerinə sənə bir cüt qanad verəcəkdir!"
Şərh yaz

“...Mənə yalnız gözəl səbr gərəkdir...!” (Yusif, 18)

XX əsrin ən geniş yayılmış fəlsəfi cərəyanlarından biri praqmatizmdir. Bu cərəyanın vətəni Amerika Birləşmiş Ştatları hesab olunur. “Praqmatizm” Yunanca praqma sözündən olub, iş, əməl deməkdir. Bu cərəyanın banisi Amerikanın görkəmli məntiqçisi Çarlz Pirsdir (1839– 1914). Onun ən məşhur əsərlərindən biri 1904– cü ildə çap etdirdiyi «Praqmatizm» nədir?» əsəridir. Sonralar isə Onun ideyalarını Uilyam ceyms inkişaf etdirmişdir.

Praqmatizm daim işdən, əməldən danışır, ideyaların və nəzəriyyələrin əməli surətdə yoxlanılması lüzumunu göstərir. Praqmatizm iddia edir ki, elmi məfhumlar, qanunlar, nəzəriyyələr obyektiv reallığın inikası və ya surəti deyildir, bunlar yalnız bu və ya digər məqsədi həyata keçirməkdən ötrü «hərəkət planlarıdır», «alət» və ya «vasitə»dir. Əgər ideya və ya nəzəriyyə «iş görür» və müvəffəqiyyət qazanmağa imkan verirsə, yaxşıdır, yəni düzgündür; əgər buna imkan vermirsə, pisdir, yəni səhvdir. (Kayzen.az)

Bu məntiqlə, praqmatizm dinin müddəalarını çox faydalı, buna görə də düzgün hesab edir. Baxın, Sartr vaxtilə “Hər kəs içində nə varsa onunla yaşayır” yazırdı. Praqmatizm də bir cümlədə eyni şeyi deyir: - Sənin əqidən, ideyan, həyat məqsədin var və onu yalnız emosiya, fikir, söz səviyyəsində saxlamırsan. Onu mütləq əmələ çevirirsən.

Bu dediklərimiz praqmatizmin bir fəlsəfəsi cərəyan olaraq mənası idi. Bir də var praqmatizmin ictimai-sosial həyatımızda və məişətdə olan mənaları. Məişət anlamında isə praqmatik o adamdır ki, öz həyat baxışlarını və əməllər sistemini özü üçün faydalı praktik nəticələr əldə etmək aspekti üzərində qurur. O, soyuqqanlıdır, tələskənlik və emosionallıqdan uzaqdır, təmkinlidir, ona qarşı olan sayqısızlığa qarşı belə reaksiyası soyuqqanlı, ölçülü-biçili və effektivdir. O, özünə qarşı olan hücumlara dolğun cavab verə bilmək üçün müəyyən zamanın gəlməsini gözləyə bilən adamdır. Beləliklə, Praqmatik insanın ilk əlamətidi səbrlilikdi. Əslində səbr tarixdə iz qoymuş bütün dühaların təməl kriteriyasıdır. Çünki bu absolyutdur ki, səbrsiz heçnəyə nail olmaq mümkün deyil.

“Səbri olmayanlar nə qədər də yoxsuldurlar.” - Uilyam Şekspir belə deyirdi. Bu, söz xatirinə deyilən söz deyil, dostlar! Bu, uzun bir həyat təcrübəsinin formalaşdırdığı fikirdir. Doğrudan da belədir. Mən həmişə deyirəm, İnsanları dahi-sıraviyə ayıran səbəb imkanlar deyil, hədəf uğrunda səbr və dirənişdir. Çünki yaşadığımız həyatın formatı elə qurulub ki, rahatlığa çatmaq üçün hökmən əzablı yollardan keçməlisən. Başqa yol yoxdu! Eyni ilə girdəkan kimi; Onun ləzzətli ləpəsindən dadıb həzz ala bilmək üçün qalın qabığını sındırmağı bacarmalısan. Bundan da primitiv bir misal olarmı?! Ona görə də “Sevmədiyinizə səbr etməyincə, sevdiyinizə çatmayacaqsınız!” –deyirdi Həzrəti İsa (ə).

Sözünü etdiyimiz ayənin isə hekayəti özünəməxsusdur. Bu ayədə Allah bizə hər səbri deyil, “səbri-cəmil” –i (“cəmil” ərəb dilindən tərcümədə “gözəl” deməkdir) tövsiyə edir. “Mənə gözəl səbr gərəkdir!” –deyir həzrət Yəqub (ə). Nədir gözəl səbr? Səbrin də gözəli-çirkinimi olur? Bax, bu haqda danışaq biraz, dostlar!

“Gözəl səbr” haqda iki söz deyəcəm.
Birincisi: Gözəl səbr odur ki, çarəsizlikdən və məcburiyyətdən doğmur, o, planlı və düşünülmüş səbr növüdür. Səbr etməmə imkanın olub da səbr etmək. Məsələn, bir ittiham (ya sual, ya tənqid) qarşısında daha dəqiq danışa bilmək üçün müəyyən müddət susmaq, səbr etmək. Bu, sualdan qaçış deyil, bu tip səbrin səbəbi qorxaqlıq deyil, rasionallıq və məntiqdir.
Bəzi yerlərdə emosional davranmaq olmaz! Tələsik reaksiya, tələsik cavab səni uçuruma apara bilər. Təmkinli olursan, sözü, ittihamı (müvəqqəti olaraq) həzm edirsən. Həzm edirsən ki, vaxtında çox layiqli və qane edici cavab verə biləsən. Bu, gözəl səbrdi, çünki gözəl nəticə verir. Çünki tərkibində məntiq var. Çox çətindi amma faydalıdı.
Gözəl səbr! Baxın, dostlar, bir zamanlar ustadıma verdiyim bəzi sualların cavabını 2-3 il sonra alırdım. Mən unutmuşam artıq verdiyim sualı, o isə unutmayıb; Bax, oğlum, bu, 3 il öncə verdiyin sualın cavabıdı deyirdi bir gün. Bəs onda niyə cavablamadınız ki, ustad? –soruşurdum. Hər şeyin bir zamanı var, onda desəydim anlamazdın, deyirdi. Buna gözəl səbr deyilir! Planlı və məntiqli səbr! Dahilər belə olur. Onların cavabı sandiviç kimi deyil, tez-tələsik.

İbni Sina haqda yazırlar, istedadlı şagirdi Bəhmənyar təzə-təzə şagirdi olanda ondan hey təəccüblə soruşurdu: “bu qədər elm və biliklə sən niyə peyğəmbərlik iddiası etmirsən?” Bu, sıradan bir sual deyildi, bunun dərki zaman ala bilərdi. İbni Sina da anında cavab vermədi yazırlar. Gözlədi, gözlədi... Zaman gəldi. Çovğunlu bir qış gecəsində qonaq olduqları bir kənddə gecələməli oldular. Gecə yarısı (sübhə yaxın) İbni Sina ayılıb Bəhmənyardan bir stəkan su istədi. Ciyərim yanır dedi, get həyətdən mənə su gətir. Bəhmənyar havanın soyuqluğunu görüb “təbiblik” etməyə başladı, təbibə təbabət dərsi keçdi: - Yox, olmaz, soyuqdu, ziyandı və s. İbni sina dedi, Bəhmənyar dedi...Bu dialoq əsnasında kəndin məscidinin minarəsindən azan səsi ucaldı. Müəzzin azanın “Mühəmmədən (s) Rəsulullah” (Məhəmməd onun elçisidir) hissəsinə çatdıqda İbni Sina illər öncə o verilən sualın zamanın gəldiyini anlayıb incə bir istehza ilə sözə başladı: Bax, mənə -niyə peyğəmbərlik iddia etmirsən deyirdin, yadındadı? Sən mənim ən doğma, ən yaxın şagirdimsən, canlı-canlı çox şey yox, cəmi bir stəkan su istəmişəm səndən, minbir bəhanə ilə bu tələbimdən yayınmağa cəhd edirsən. Amma bax, əsrlər öncə azan ayinini qoyub gedən peyğəmbərin (ə) əsrlər sonra belə sözü keçərlidi, həmdə heç tanımadığı- görmədiyi kimsələrə. Məsələ budur! Ona görə, oğlum, peyğəmbərlik elmlə-biliklə deyil, o həmdə İlahi bir təyinatdır! –dedi.

Dostlar, ayədə keçən “Gözəl səbr”-in başqa bir mənası (ikincisi) da gileysiz-güzarsız olan səbrdir! Şikayət etmədən səbr etmək, sevə-sevə səbr etmək. Bu, bilirsiz nə boyda ürək istəyir? Düşdüyün vəziyyətə səbr edirsən və heç vaxt, hətta ürəyindən belə giley keçirmirsən. “Kişin başına iş gələr!” –deyirsən. Bunu dilucu demirsən, elə kişi kimi deyirsən.

Bu məqamda bir çoxlarımız büdrəyirik, dostlar! İctimaiyyət arasında çətinliyə səbr edirik kimi göstəririk özümüzü amma təkliyə çəkildikdə minbir giley-güzar, şikayət və hətta söyüşlər yağdırırq düşüdüyümüz şüursuz dərdin ünvanına. Bunun adını necə səbr qoymaq olar?!
Allah bu ayədə bizlərə məhz bunu demək istəyir. Deyir ki, indi ki, səbr edirsiz gözəl səbr edin. Bəlalar insan ruhunu böyütmək üçündü, gileylə-söyüşlə etdiyin səbr ruhunu daha da kiçildəcək.
Bəzi dostlardan soruşursan: -Necəsən? Cavab verir: -şükür olsun, amma...Dayan, dostum! “amma”-nı demə! Elə “şükür olsun!” yetər! Bu necə şükürdü ki, amması da var?! Deməyim odur ki, iki şey səbri gözəl edər: Planlı (düşünülmüş) və giley-güzarsız səbr. Bundan başqası səbr deyil artıq, başqa ad tapmaq lazımdı. Məsələn, çarəsizlik demək olar, ya da nə bilim, başqa bir şey...

Praqmatik olmasaydılar heç bir dahi iz qoya bilməzdi bu həyatda. Istər insanların yaratdığı süni maniələr, istər həyatın yaratdığı təbii maniələr qarşısında praqmatik davranmaq, onlara yenilməmək, onlardan nəticə çıxarmaq və ən nəhayəti ziyanı xeyirə çevirə bilmək. Bunu istəyir Allah bizdən!

Kiçik haşiyə: (azacıq dincələk!) Qabaqlar Novruz həmdə ona görə indikindən çox sevimli olardı ki, adi günlərdə tapılmayan bir çox şeylər (şəkərbura, paxlava və s.) yalnız Novruzda evlərimizin qonağı olurdu. Yəni novruzu sevdirən səbəblərdən biri də çatışmazlıqlar idi. Hər şey hər zaman olmağa başalayan vaxtdan Novruz da adiləşdi. Ona görə də çatışmamazlıqlara xor baxmayaq, onların da bir hikməti var bu həyatda. Gəlin çatışmazlıqlarımızı da sevək, dostlar! Biz onlara çox borcluyuq. Axı çatışmazlıqlar çoxlarını parlatdı, çoxlarını məhşur etdi. Məsələn, bir dəfə yazmışdım: “qaranlıqlar olmasaydı şam da sabun kimi bir şey idi.” Yanılıramsa, deyin yanılırsan! Bu arada, novruzunuz mübarək!

Qeyd: Qurani-Kərimdə, yetmişdən çox yerdə səbr və dözüm barədə ayələr mövcuddur.Təbii ki, onların hər birinin özü-özlüyündə izaha və şərhə ehtiyacı var. Bugün hekayətini etdiyimiz ayə isə Yəqub peyğəmbərin (ə) sözüdür. Ayənin əvvəli belədir:
“Onlar (Yusifin) köynəyinin üstünə yalandan bir qan (ləkəsi yaxıb) gətirmişdilər. (Yəqub) dedi: Xeyr, sizin öz nəfsiniz sizi bu işə sövq etmişdir. (uydurursunuz) Mənə (isə) yalnız gözəl səbr gərəkdir...!
Bəli, o həzrət gözəl səbr etdi, heç vaxt ümüdünü itirmədi, gileylənmədi, üsyan etmədi. Və Allah bütün bunların mükafatı olaraq Yusifini (ə) ona qaytardı.

Mövlana bu məqamda gözəl deyib: “Ayaqların qırıldı deyə gileylənmə, nə bilirsən, bəlkə Allah onların yerinə sənə bir cüt qanad verəcəkdir!”

 

İlqar Kamil
Teqlər :
PRAQMATİKLİK"Ayaqların - qırıldı - deyə - gileylənmə, - - bilirsən, - bəlkə - Allah - onların - yerinə - sənə - bir - cüt - qanad - verəcəkdir!" - “...Mənə - yalnız - gözəl - səbr - gərəkdir...!” - (Yusif, - 18) -
Paylaş :
Mail Yazdır Şərh yaz 0 dəfə şərh edilib
19-03-2013 10:07 - 1899 dəfə oxunub
Orphus system Mətndə səhv var? Onu siçanla seçin və "Ctrl+Enter" düyməsini basın
Mənəviyyat
15-08-2014 16:45 Allahşükür Paşazadə ilə zəvvarları üz-üzə qoymaq istəyirlər
15-08-2014 14:43 Ölkə üzrə tolerantlıqla bağlı silsilə tədbirlərinə start verilib
11-08-2014 14:51 Oyuncaqlarım dəmir qablarıydı...
17-07-2014 13:27 Birinci Qədr gecəsində Azərbaycan məscidlərində kütləvilik olub
12-07-2014 11:50 İplərlə işlənən ilk Qurani-Kərim
10-07-2014 15:12 Müsəlmanlara Həcc xəbərdarlığı
09-07-2014 15:49 Alimlərin və Allah dostlarının əsas xüsusiyyətləri
25-04-2014 15:15 Azərbaycandan bu il Həcc ziyarəti üçün ayrılan kvota dolub
21-04-2014 11:33 İnanclılar İslam peyğəmbərinin qızının mövludunu paytaxt sakinləri ilə bölüşdülər
18-04-2014 20:41 Xanım Zəhranın (s.ə) mövluduna həsr olunmuş elmi konfrans keçirilib
17-04-2014 12:57 "Quran Azerbaijan" adlı proqram yenilənib
08-04-2014 16:25 Bu gün uşaqlığım üçün darıxdım
01-04-2014 16:06 Suriyalı ana övladı ilə belə vidalaşdı
12-03-2014 14:50 "Azərbaycanda fəaliyyət göstərən vəhhabilər gizli şəbəkələrə malikdir"
10-03-2014 10:27 Bəxtiyar Sadıqovun ksenofob çıxışına daha bir reaksiya
06-03-2014 22:23 Yolçu
28-02-2014 14:17 İctimai qınaq
22-02-2014 15:29 Şəhid Mübarizi özümüz hər gün öldürürük
21-02-2014 11:56 İsa Peyğəmbərin çarmıxa çəkilmədiyi yazılan 1500 yaşlı İncil muzeyə verildi
20-02-2014 15:39 Tatarıstanda ilin baş axundu sms-lə seçiləcək
20-02-2014 11:53 Təhlükəli hərəkət
18-02-2014 13:36 Mərkəzin fəthi
13-02-2014 11:39 Qonağı bol olmaq istəyənlər oxusun
12-02-2014 20:18 Həcc ziyarəti üçün sənəd qəbulu başlayır
12-02-2014 11:36 Ateistlər də Allahı sevir!
12-02-2014 10:22 Bəs siz necə, inanırsınız? - Video
11-02-2014 15:53 Haqqın "alternativləri"
08-02-2014 11:50 Bu gün 11-ci imam Həsən Əsgərinin (ə) doğum günüdür
07-02-2014 14:03 Sən demə dini bayramlarda Fransanın Bakıdakı səfirliyi istiharət edirmiş - Foto
07-02-2014 10:09 DEVAMM Nazirliyinin açıqlamasına etiraz edir
05-02-2014 14:51 Günün nəbzi
03-02-2014 10:50 Bir kişinin etirazı - Hekayə
03-02-2014 10:28 Uğurun 1-ci düşməni - Qorxu
31-01-2014 14:46 Acı tale - Hekayə
30-01-2014 16:43 Təhlükədə olan gənclik
30-01-2014 14:52 Qadın və kişi bərabərliyi
28-01-2014 11:37 Məğlub psixologiyası
27-01-2014 15:08 Dilim-dilim olasan, dilim
27-01-2014 11:00 Regenerasiya
25-01-2014 14:41 Əldən gedən kişilik (Kimdir günahkar?)
24-01-2014 15:54 Bir dəqiqəlik sükutla yad elə
24-01-2014 14:49 Hacı Şahin Həsənlidən tanınmış yazarın kitabına ön söz
24-01-2014 13:42 Bir petlənin manifesti! - İsanın xatirəsinə
22-01-2014 16:52 Quran ayəsi facebookda müzakirəyə səbəb oldu
22-01-2014 14:19 Qaranlıq sular
21-01-2014 13:52 QMİ fətva xarakterli bəyanatlar verən təriqətlərə xəbərdarlıq etdi
17-01-2014 11:50 Suriya hadisələri barədə XIV əsr öncə nə deyilibmiş?
15-01-2014 12:39 Tarazlıq
14-01-2014 15:22 AİP Qadınlar Şurası xanımları mövlud münasibəti ilə təbrik edib
13-01-2014 14:09 Övladının adını Məhəmməd qoyanlara min dollar mükafat veriləcək
31-12-2013 13:57 İslamçılar Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edib
31-12-2013 13:48 Anmaq istədiyimiz şəxs kimdir?!
30-12-2013 11:24 Gürcüstan müsəlmanlarına yeni rəhbər seçildi
27-12-2013 10:30 "Kurtlar Vadisi Pusu" da Yeni il boykotuna qoşuldu - Video
26-12-2013 10:50 Peyğəmbərindən xəbərsiz ilahiyyatçıya xatırlatma
25-12-2013 15:56 Xristianlar İsa peyğəmbərin mövludunu qeyd edir
25-12-2013 12:33 Məsum İmamın dəst-xətti ilə yazılan Quran ictimaiyyətə təqdim olundu
23-12-2013 14:42 Kərbəlaya 15 milyondan artıq zəvvar toplanıb
23-12-2013 14:18 "Ərbəin" - həqiqətin aydınlaşdığı gün
13-12-2013 14:34 Nelson Mandelanın əziz xatirəsinə

Xəbər Lenti
Sorğu
Səs ver Nəticələr

Cəmiyyət Siyasət
Dünya Münasibət
Hüquq İqtisadiyyat
Hərb İdman
Araşdırma Analiz
Elm-Texnologiya Top Secret
Mədəniyyət Maraq Dünyası
Mənəviyyat Uşaq Aləmi, Ailə
Sağlamlıq Foto
Video Tarix
Valyuta.com

® 2009 FAKTXEBER.COM - Azerbaijan Online Internet Newspaper

Firefox 3.6+, GoogleCrome10+, Opera 9+, Macromedia Flash, 1360 x 768

Dərc olunan materilların mətninə görə, redaksiya heç bir məsuliyyət daşımır.
Saytdakı materiallardan istifadə edərkən istinad zəruridir.


Rss - Saytın Xəritəsi - Dizayn : AA Design

Faktxeber.az