İstifadəçi Adı : Şifrə :
Yeni üzvlük Şifrəmi unutdum

Praqmatiklik
"Ayaqların qırıldı deyə gileylənmə, nə bilirsən, bəlkə Allah onların yerinə sənə bir cüt qanad verəcəkdir!"
Şərh yaz

“...Mənə yalnız gözəl səbr gərəkdir...!” (Yusif, 18)

XX əsrin ən geniş yayılmış fəlsəfi cərəyanlarından biri praqmatizmdir. Bu cərəyanın vətəni Amerika Birləşmiş Ştatları hesab olunur. “Praqmatizm” Yunanca praqma sözündən olub, iş, əməl deməkdir. Bu cərəyanın banisi Amerikanın görkəmli məntiqçisi Çarlz Pirsdir (1839– 1914). Onun ən məşhur əsərlərindən biri 1904– cü ildə çap etdirdiyi «Praqmatizm» nədir?» əsəridir. Sonralar isə Onun ideyalarını Uilyam ceyms inkişaf etdirmişdir.

Praqmatizm daim işdən, əməldən danışır, ideyaların və nəzəriyyələrin əməli surətdə yoxlanılması lüzumunu göstərir. Praqmatizm iddia edir ki, elmi məfhumlar, qanunlar, nəzəriyyələr obyektiv reallığın inikası və ya surəti deyildir, bunlar yalnız bu və ya digər məqsədi həyata keçirməkdən ötrü «hərəkət planlarıdır», «alət» və ya «vasitə»dir. Əgər ideya və ya nəzəriyyə «iş görür» və müvəffəqiyyət qazanmağa imkan verirsə, yaxşıdır, yəni düzgündür; əgər buna imkan vermirsə, pisdir, yəni səhvdir. (Kayzen.az)

Bu məntiqlə, praqmatizm dinin müddəalarını çox faydalı, buna görə də düzgün hesab edir. Baxın, Sartr vaxtilə “Hər kəs içində nə varsa onunla yaşayır” yazırdı. Praqmatizm də bir cümlədə eyni şeyi deyir: - Sənin əqidən, ideyan, həyat məqsədin var və onu yalnız emosiya, fikir, söz səviyyəsində saxlamırsan. Onu mütləq əmələ çevirirsən.

Bu dediklərimiz praqmatizmin bir fəlsəfəsi cərəyan olaraq mənası idi. Bir də var praqmatizmin ictimai-sosial həyatımızda və məişətdə olan mənaları. Məişət anlamında isə praqmatik o adamdır ki, öz həyat baxışlarını və əməllər sistemini özü üçün faydalı praktik nəticələr əldə etmək aspekti üzərində qurur. O, soyuqqanlıdır, tələskənlik və emosionallıqdan uzaqdır, təmkinlidir, ona qarşı olan sayqısızlığa qarşı belə reaksiyası soyuqqanlı, ölçülü-biçili və effektivdir. O, özünə qarşı olan hücumlara dolğun cavab verə bilmək üçün müəyyən zamanın gəlməsini gözləyə bilən adamdır. Beləliklə, Praqmatik insanın ilk əlamətidi səbrlilikdi. Əslində səbr tarixdə iz qoymuş bütün dühaların təməl kriteriyasıdır. Çünki bu absolyutdur ki, səbrsiz heçnəyə nail olmaq mümkün deyil.

“Səbri olmayanlar nə qədər də yoxsuldurlar.” - Uilyam Şekspir belə deyirdi. Bu, söz xatirinə deyilən söz deyil, dostlar! Bu, uzun bir həyat təcrübəsinin formalaşdırdığı fikirdir. Doğrudan da belədir. Mən həmişə deyirəm, İnsanları dahi-sıraviyə ayıran səbəb imkanlar deyil, hədəf uğrunda səbr və dirənişdir. Çünki yaşadığımız həyatın formatı elə qurulub ki, rahatlığa çatmaq üçün hökmən əzablı yollardan keçməlisən. Başqa yol yoxdu! Eyni ilə girdəkan kimi; Onun ləzzətli ləpəsindən dadıb həzz ala bilmək üçün qalın qabığını sındırmağı bacarmalısan. Bundan da primitiv bir misal olarmı?! Ona görə də “Sevmədiyinizə səbr etməyincə, sevdiyinizə çatmayacaqsınız!” –deyirdi Həzrəti İsa (ə).

Sözünü etdiyimiz ayənin isə hekayəti özünəməxsusdur. Bu ayədə Allah bizə hər səbri deyil, “səbri-cəmil” –i (“cəmil” ərəb dilindən tərcümədə “gözəl” deməkdir) tövsiyə edir. “Mənə gözəl səbr gərəkdir!” –deyir həzrət Yəqub (ə). Nədir gözəl səbr? Səbrin də gözəli-çirkinimi olur? Bax, bu haqda danışaq biraz, dostlar!

“Gözəl səbr” haqda iki söz deyəcəm.
Birincisi: Gözəl səbr odur ki, çarəsizlikdən və məcburiyyətdən doğmur, o, planlı və düşünülmüş səbr növüdür. Səbr etməmə imkanın olub da səbr etmək. Məsələn, bir ittiham (ya sual, ya tənqid) qarşısında daha dəqiq danışa bilmək üçün müəyyən müddət susmaq, səbr etmək. Bu, sualdan qaçış deyil, bu tip səbrin səbəbi qorxaqlıq deyil, rasionallıq və məntiqdir.
Bəzi yerlərdə emosional davranmaq olmaz! Tələsik reaksiya, tələsik cavab səni uçuruma apara bilər. Təmkinli olursan, sözü, ittihamı (müvəqqəti olaraq) həzm edirsən. Həzm edirsən ki, vaxtında çox layiqli və qane edici cavab verə biləsən. Bu, gözəl səbrdi, çünki gözəl nəticə verir. Çünki tərkibində məntiq var. Çox çətindi amma faydalıdı.
Gözəl səbr! Baxın, dostlar, bir zamanlar ustadıma verdiyim bəzi sualların cavabını 2-3 il sonra alırdım. Mən unutmuşam artıq verdiyim sualı, o isə unutmayıb; Bax, oğlum, bu, 3 il öncə verdiyin sualın cavabıdı deyirdi bir gün. Bəs onda niyə cavablamadınız ki, ustad? –soruşurdum. Hər şeyin bir zamanı var, onda desəydim anlamazdın, deyirdi. Buna gözəl səbr deyilir! Planlı və məntiqli səbr! Dahilər belə olur. Onların cavabı sandiviç kimi deyil, tez-tələsik.

İbni Sina haqda yazırlar, istedadlı şagirdi Bəhmənyar təzə-təzə şagirdi olanda ondan hey təəccüblə soruşurdu: “bu qədər elm və biliklə sən niyə peyğəmbərlik iddiası etmirsən?” Bu, sıradan bir sual deyildi, bunun dərki zaman ala bilərdi. İbni Sina da anında cavab vermədi yazırlar. Gözlədi, gözlədi... Zaman gəldi. Çovğunlu bir qış gecəsində qonaq olduqları bir kənddə gecələməli oldular. Gecə yarısı (sübhə yaxın) İbni Sina ayılıb Bəhmənyardan bir stəkan su istədi. Ciyərim yanır dedi, get həyətdən mənə su gətir. Bəhmənyar havanın soyuqluğunu görüb “təbiblik” etməyə başladı, təbibə təbabət dərsi keçdi: - Yox, olmaz, soyuqdu, ziyandı və s. İbni sina dedi, Bəhmənyar dedi...Bu dialoq əsnasında kəndin məscidinin minarəsindən azan səsi ucaldı. Müəzzin azanın “Mühəmmədən (s) Rəsulullah” (Məhəmməd onun elçisidir) hissəsinə çatdıqda İbni Sina illər öncə o verilən sualın zamanın gəldiyini anlayıb incə bir istehza ilə sözə başladı: Bax, mənə -niyə peyğəmbərlik iddia etmirsən deyirdin, yadındadı? Sən mənim ən doğma, ən yaxın şagirdimsən, canlı-canlı çox şey yox, cəmi bir stəkan su istəmişəm səndən, minbir bəhanə ilə bu tələbimdən yayınmağa cəhd edirsən. Amma bax, əsrlər öncə azan ayinini qoyub gedən peyğəmbərin (ə) əsrlər sonra belə sözü keçərlidi, həmdə heç tanımadığı- görmədiyi kimsələrə. Məsələ budur! Ona görə, oğlum, peyğəmbərlik elmlə-biliklə deyil, o həmdə İlahi bir təyinatdır! –dedi.

Dostlar, ayədə keçən “Gözəl səbr”-in başqa bir mənası (ikincisi) da gileysiz-güzarsız olan səbrdir! Şikayət etmədən səbr etmək, sevə-sevə səbr etmək. Bu, bilirsiz nə boyda ürək istəyir? Düşdüyün vəziyyətə səbr edirsən və heç vaxt, hətta ürəyindən belə giley keçirmirsən. “Kişin başına iş gələr!” –deyirsən. Bunu dilucu demirsən, elə kişi kimi deyirsən.

Bu məqamda bir çoxlarımız büdrəyirik, dostlar! İctimaiyyət arasında çətinliyə səbr edirik kimi göstəririk özümüzü amma təkliyə çəkildikdə minbir giley-güzar, şikayət və hətta söyüşlər yağdırırq düşüdüyümüz şüursuz dərdin ünvanına. Bunun adını necə səbr qoymaq olar?!
Allah bu ayədə bizlərə məhz bunu demək istəyir. Deyir ki, indi ki, səbr edirsiz gözəl səbr edin. Bəlalar insan ruhunu böyütmək üçündü, gileylə-söyüşlə etdiyin səbr ruhunu daha da kiçildəcək.
Bəzi dostlardan soruşursan: -Necəsən? Cavab verir: -şükür olsun, amma...Dayan, dostum! “amma”-nı demə! Elə “şükür olsun!” yetər! Bu necə şükürdü ki, amması da var?! Deməyim odur ki, iki şey səbri gözəl edər: Planlı (düşünülmüş) və giley-güzarsız səbr. Bundan başqası səbr deyil artıq, başqa ad tapmaq lazımdı. Məsələn, çarəsizlik demək olar, ya da nə bilim, başqa bir şey...

Praqmatik olmasaydılar heç bir dahi iz qoya bilməzdi bu həyatda. Istər insanların yaratdığı süni maniələr, istər həyatın yaratdığı təbii maniələr qarşısında praqmatik davranmaq, onlara yenilməmək, onlardan nəticə çıxarmaq və ən nəhayəti ziyanı xeyirə çevirə bilmək. Bunu istəyir Allah bizdən!

Kiçik haşiyə: (azacıq dincələk!) Qabaqlar Novruz həmdə ona görə indikindən çox sevimli olardı ki, adi günlərdə tapılmayan bir çox şeylər (şəkərbura, paxlava və s.) yalnız Novruzda evlərimizin qonağı olurdu. Yəni novruzu sevdirən səbəblərdən biri də çatışmazlıqlar idi. Hər şey hər zaman olmağa başalayan vaxtdan Novruz da adiləşdi. Ona görə də çatışmamazlıqlara xor baxmayaq, onların da bir hikməti var bu həyatda. Gəlin çatışmazlıqlarımızı da sevək, dostlar! Biz onlara çox borcluyuq. Axı çatışmazlıqlar çoxlarını parlatdı, çoxlarını məhşur etdi. Məsələn, bir dəfə yazmışdım: “qaranlıqlar olmasaydı şam da sabun kimi bir şey idi.” Yanılıramsa, deyin yanılırsan! Bu arada, novruzunuz mübarək!

Qeyd: Qurani-Kərimdə, yetmişdən çox yerdə səbr və dözüm barədə ayələr mövcuddur.Təbii ki, onların hər birinin özü-özlüyündə izaha və şərhə ehtiyacı var. Bugün hekayətini etdiyimiz ayə isə Yəqub peyğəmbərin (ə) sözüdür. Ayənin əvvəli belədir:
“Onlar (Yusifin) köynəyinin üstünə yalandan bir qan (ləkəsi yaxıb) gətirmişdilər. (Yəqub) dedi: Xeyr, sizin öz nəfsiniz sizi bu işə sövq etmişdir. (uydurursunuz) Mənə (isə) yalnız gözəl səbr gərəkdir...!
Bəli, o həzrət gözəl səbr etdi, heç vaxt ümüdünü itirmədi, gileylənmədi, üsyan etmədi. Və Allah bütün bunların mükafatı olaraq Yusifini (ə) ona qaytardı.

Mövlana bu məqamda gözəl deyib: “Ayaqların qırıldı deyə gileylənmə, nə bilirsən, bəlkə Allah onların yerinə sənə bir cüt qanad verəcəkdir!”

 

Xəbərlərimizi Faktxeber.com-un facebook səhifəsində də izləyə bilərsiniz.
Mənbə :
Teqlər :
PRAQMATİKLİK"Ayaqların - qırıldı - deyə - gileylənmə, - - bilirsən, - bəlkə - Allah - onların - yerinə - sənə - bir - cüt - qanad - verəcəkdir!" - “...Mənə - yalnız - gözəl - səbr - gərəkdir...!” - (Yusif, - 18) -
Paylaş :
Mail Yazdır Şərh yaz 0 dəfə şərh edilib
19-03-2013 10:07 - 3292 dəfə oxunub
Orphus system Mətndə səhv var? Onu seçin və "Ctrl+Enter" düyməsini basın
Mənəviyyat
12-02-2016 14:34 Məscidlərdə kameralar yerləşdirilməsi məsələsinə aydınlıq gətirilib-RƏSMİ
04-02-2016 16:26 Qurani-Kərimdə adı çəkilən 6 MEYVƏ
01-02-2016 16:50 “Xocalı və Kərbəla” mövzusunda məqalə və şeir müsabiqəsi elan edilib
01-02-2016 14:24 Sünni alimi Kuytul: "Şiəyə kafir deyən Amerika casusudur" VİDEO
21-01-2016 14:28 Şəhidlərin xatirəsinə həsr olunmuş Quran gecəsi keçirilib - FOTOLAR
14-01-2016 14:41 Qurani-Kərimlə bağlı bunları bilirdinizmi?
13-01-2016 20:15 Rəsmi şəxslər Nardaranda olublar
11-01-2016 14:22 Həccin qiymətini bahalaşdırdılar
07-01-2016 14:53 Azərbaycan pravoslavları Milad bayramını qeyd edirlər - FOTO
26-12-2015 11:02 9-cu "Mövlud Olimpiadası" keçirildi, qaliblər məlum oldu - FOTO
25-12-2015 10:29 Hacı Şahin Həsənli "Vəhdət həftəsi" barədə - VİDEO
17-12-2015 16:32 Nardaranda məscid nə vaxt açılacaq? - RƏSMİ AÇIQLAMA
16-12-2015 16:45 Hacı Şahin Əli Nağıyevə cavab verdi – MƏTN
16-12-2015 11:56 Mübariz Qurbanlı: "Tarixi ziyarətgah yerlərinin hamısının icması olmalıdır"
15-12-2015 16:15 "Heydər" məscidi gündəlik ibadətə açılıb
12-12-2015 11:59 Bu gün İmam Rzanın (ə) şəhadət günüdür
12-12-2015 10:53 Sumqayıt şəhərində İmamın şəhadəti qeyd edilib
10-12-2015 11:46 Bu gün İslam Peyğəmbərinin vəfatı günüdür
07-12-2015 14:41 "Heydər" məscidi bu ilin sonuna kimi ibadətə açılacaq
21-11-2015 23:18 İnsan vaxtını nə səbəbdən hədərə verir?
16-11-2015 09:48 Fransada məscidlər bağlanır
13-11-2015 13:56 Azərbaycan Həcc ziyarətinin təşkilində dəyişilik istəyir
11-11-2015 15:56 Hacı Şahin: Azərbaycanda bütün məscidlərə pulsuz təbii qaz verilir
06-11-2015 11:40 Kərbəla məktəbinin qalarlılıq fenomeni
04-11-2015 10:46 ​Məhərrəm ayı noyabrın 12-də başa çatır
03-11-2015 16:54 Dünyanın ən böyük Quran mətbəəsindən VİDEOREPORTAJ
31-10-2015 14:05 Şəmkirdə 1 aydır cümə namazına qadağa: Sakinlər etiraz edir - Video
30-10-2015 10:56 Ayətullah Həkim Azərbaycan müsəlmanlarını ziyarətgahlara çağırıb
29-10-2015 12:20 Bəlkə kimsə, nə vaxtsa, nəsə əxz etdi ?!
29-10-2015 11:41 Tanınmış İslam alimi yol qəzasında dünyasını dəyişib
28-10-2015 13:47 Merkelin müavini Aşura günü ilə bağlı nə dedi
27-10-2015 16:05 Rusiyanın Xantı-Mansiysk vilayətində yaşayan azərbaycanlılar Kərbəla şəhidlərini yad ediblər
26-10-2015 16:02 Həccə 5700 dollardan yığan idarə zəvvarı niyə peyvənd etdirmir?
26-10-2015 10:37 Kərbəla hadisəsinin müsəlman dünyasına müraciəti
24-10-2015 20:19 Sumqayıt məscidlərində Aşura izdihamı - FOTO
24-10-2015 18:02 Dünən Bakı kəndlərinin küçələri belə olub - VİDEO
24-10-2015 15:30 Bakının Nardaran qəsəbəsində Aşura mərasimi (FOTO)
24-10-2015 13:48 Məşədi Dadaş məscidində izdihamlı Aşura mərasimi (FOTO-VİDEO)
24-10-2015 12:41 İmam Hüseyn (ə) bütün azadlıqsevərlərin qəlbində - FOTOLAR
24-10-2015 11:06 Tarixin ən böyük cinayəti, dinin dirçəlişi: Bu gün “Aşura”dır
23-10-2015 18:12 Gürcüstan azərbaycanlıları Marneuliyə səs saldılar - FOTO
23-10-2015 09:57 9 məhərrəm - TASUA GÜNÜ
22-10-2015 16:51 Yezid: fateh, yoxsa müsəlman torpaqlarını rüşvətlə satan xəyanətkar?
22-10-2015 12:35 Hacı Cavad məscidində Xanım Rüqəyya gecəsi - FOTO
20-10-2015 15:40 Aşura günü oruc tutmaq olarmı?
20-10-2015 12:21 Məşədi Dadaş məscidində izdihamlı əzadarlıq mərasimi (FOTO-VİDEO)
19-10-2015 15:50 Aşura günündə bu məscidlərdə qanvermə aksiyası keçiriləcək - SİYAHI
19-10-2015 09:25 İçərişəhər “Cümə” məscidinin dini icmasının Eşq Karvanı - FOTO-VİDEO
17-10-2015 11:03 Fatimeyi-Zəhra (s.ə) Məscidində əzadarlıq mərasimi - FOTO-VİDEO
16-10-2015 10:16 Lənkəranda əzəmətli Məhərrəm yürüşü - VİDEO
15-10-2015 13:09 Kərbəlada İmam Hüseyn ziyarətgahının bayrağı dəyişdirildi - VİDEO
14-10-2015 22:08 Nə üçün bəziləri Məhərrəm ayının yetişməsindən nigarandırlar?!
14-10-2015 14:45 Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi Həcc ziyarəti zamanı vəfat etmiş azərbaycanlı zəvvarların ailələrinə kompensasiya verib
13-10-2015 15:59 Şeyx azərbaycanlı zəvvarların üzləşdiyi problemlərdən danışıb
13-10-2015 13:05 Şəmkirdə məscidin söküntüsü dayandırılıb - FOTOLAR
13-10-2015 12:03 Əjdərbəy və Təzə Pir məscidlərinə yeni axundlar təyin edilib
13-10-2015 11:49 Allahşükür Paşazadə din xadimlərinə xəbərdarlıq edib
12-10-2015 12:54 Azərbaycanda Məhərrəm ayının nə vaxt başlayacağı açıqlandı
09-10-2015 15:10 Niyə Yusif (ə) Züleyxa ilə qarşılaşan zaman büdrəmədi?
09-10-2015 14:37 Polis və Dini Komitə reyd keçirdi: Dini ədəbiyyat müsadirə olundu

Xəbər Lenti
Bu gün ən çox oxunanlar


Sorğu
Səs ver Nəticələr

Ölkə Siyasət
Dünya Münasibət
Hüquq İqtisadiyyat
Hərb Təhsil
Araşdırma Analiz
Hadisə, Kriminal Top Secret
Mədəniyyət İdman
Maraq Dünyası Mənəviyyat
Uşaq Aləmi, Ailə Sağlamlıq
Sual-Cavab Foto
Video Tarix
Texnologiya Reportaj
® 2009 FAKTXEBER.COM - Azerbaijan Online Internet Newspaper

Firefox 3.6+, GoogleCrome10+, Opera 9+, Macromedia Flash, 1360 x 768

Dərc olunan materilların mətninə görə, redaksiya heç bir məsuliyyət daşımır.
Saytdakı materiallardan istifadə edərkən istinad zəruridir.


Rss - Saytın Xəritəsi - Dizayn : AA Design

Faktxeber.az