Tarix:19-03-2013 10:07
Praqmatiklik
"Ayaqların qırıldı deyə gileylənmə, nə bilirsən, bəlkə Allah onların yerinə sənə bir cüt qanad verəcəkdir!"
Şərh yaz

“...Mənə yalnız gözəl səbr gərəkdir...!” (Yusif, 18)

XX əsrin ən geniş yayılmış fəlsəfi cərəyanlarından biri praqmatizmdir. Bu cərəyanın vətəni Amerika Birləşmiş Ştatları hesab olunur. “Praqmatizm” Yunanca praqma sözündən olub, iş, əməl deməkdir. Bu cərəyanın banisi Amerikanın görkəmli məntiqçisi Çarlz Pirsdir (1839– 1914). Onun ən məşhur əsərlərindən biri 1904– cü ildə çap etdirdiyi «Praqmatizm» nədir?» əsəridir. Sonralar isə Onun ideyalarını Uilyam ceyms inkişaf etdirmişdir.

Praqmatizm daim işdən, əməldən danışır, ideyaların və nəzəriyyələrin əməli surətdə yoxlanılması lüzumunu göstərir. Praqmatizm iddia edir ki, elmi məfhumlar, qanunlar, nəzəriyyələr obyektiv reallığın inikası və ya surəti deyildir, bunlar yalnız bu və ya digər məqsədi həyata keçirməkdən ötrü «hərəkət planlarıdır», «alət» və ya «vasitə»dir. Əgər ideya və ya nəzəriyyə «iş görür» və müvəffəqiyyət qazanmağa imkan verirsə, yaxşıdır, yəni düzgündür; əgər buna imkan vermirsə, pisdir, yəni səhvdir. (Kayzen.az)

Bu məntiqlə, praqmatizm dinin müddəalarını çox faydalı, buna görə də düzgün hesab edir. Baxın, Sartr vaxtilə “Hər kəs içində nə varsa onunla yaşayır” yazırdı. Praqmatizm də bir cümlədə eyni şeyi deyir: - Sənin əqidən, ideyan, həyat məqsədin var və onu yalnız emosiya, fikir, söz səviyyəsində saxlamırsan. Onu mütləq əmələ çevirirsən.

Bu dediklərimiz praqmatizmin bir fəlsəfəsi cərəyan olaraq mənası idi. Bir də var praqmatizmin ictimai-sosial həyatımızda və məişətdə olan mənaları. Məişət anlamında isə praqmatik o adamdır ki, öz həyat baxışlarını və əməllər sistemini özü üçün faydalı praktik nəticələr əldə etmək aspekti üzərində qurur. O, soyuqqanlıdır, tələskənlik və emosionallıqdan uzaqdır, təmkinlidir, ona qarşı olan sayqısızlığa qarşı belə reaksiyası soyuqqanlı, ölçülü-biçili və effektivdir. O, özünə qarşı olan hücumlara dolğun cavab verə bilmək üçün müəyyən zamanın gəlməsini gözləyə bilən adamdır. Beləliklə, Praqmatik insanın ilk əlamətidi səbrlilikdi. Əslində səbr tarixdə iz qoymuş bütün dühaların təməl kriteriyasıdır. Çünki bu absolyutdur ki, səbrsiz heçnəyə nail olmaq mümkün deyil.

“Səbri olmayanlar nə qədər də yoxsuldurlar.” - Uilyam Şekspir belə deyirdi. Bu, söz xatirinə deyilən söz deyil, dostlar! Bu, uzun bir həyat təcrübəsinin formalaşdırdığı fikirdir. Doğrudan da belədir. Mən həmişə deyirəm, İnsanları dahi-sıraviyə ayıran səbəb imkanlar deyil, hədəf uğrunda səbr və dirənişdir. Çünki yaşadığımız həyatın formatı elə qurulub ki, rahatlığa çatmaq üçün hökmən əzablı yollardan keçməlisən. Başqa yol yoxdu! Eyni ilə girdəkan kimi; Onun ləzzətli ləpəsindən dadıb həzz ala bilmək üçün qalın qabığını sındırmağı bacarmalısan. Bundan da primitiv bir misal olarmı?! Ona görə də “Sevmədiyinizə səbr etməyincə, sevdiyinizə çatmayacaqsınız!” –deyirdi Həzrəti İsa (ə).

Sözünü etdiyimiz ayənin isə hekayəti özünəməxsusdur. Bu ayədə Allah bizə hər səbri deyil, “səbri-cəmil” –i (“cəmil” ərəb dilindən tərcümədə “gözəl” deməkdir) tövsiyə edir. “Mənə gözəl səbr gərəkdir!” –deyir həzrət Yəqub (ə). Nədir gözəl səbr? Səbrin də gözəli-çirkinimi olur? Bax, bu haqda danışaq biraz, dostlar!

“Gözəl səbr” haqda iki söz deyəcəm.
Birincisi: Gözəl səbr odur ki, çarəsizlikdən və məcburiyyətdən doğmur, o, planlı və düşünülmüş səbr növüdür. Səbr etməmə imkanın olub da səbr etmək. Məsələn, bir ittiham (ya sual, ya tənqid) qarşısında daha dəqiq danışa bilmək üçün müəyyən müddət susmaq, səbr etmək. Bu, sualdan qaçış deyil, bu tip səbrin səbəbi qorxaqlıq deyil, rasionallıq və məntiqdir.
Bəzi yerlərdə emosional davranmaq olmaz! Tələsik reaksiya, tələsik cavab səni uçuruma apara bilər. Təmkinli olursan, sözü, ittihamı (müvəqqəti olaraq) həzm edirsən. Həzm edirsən ki, vaxtında çox layiqli və qane edici cavab verə biləsən. Bu, gözəl səbrdi, çünki gözəl nəticə verir. Çünki tərkibində məntiq var. Çox çətindi amma faydalıdı.
Gözəl səbr! Baxın, dostlar, bir zamanlar ustadıma verdiyim bəzi sualların cavabını 2-3 il sonra alırdım. Mən unutmuşam artıq verdiyim sualı, o isə unutmayıb; Bax, oğlum, bu, 3 il öncə verdiyin sualın cavabıdı deyirdi bir gün. Bəs onda niyə cavablamadınız ki, ustad? –soruşurdum. Hər şeyin bir zamanı var, onda desəydim anlamazdın, deyirdi. Buna gözəl səbr deyilir! Planlı və məntiqli səbr! Dahilər belə olur. Onların cavabı sandiviç kimi deyil, tez-tələsik.

İbni Sina haqda yazırlar, istedadlı şagirdi Bəhmənyar təzə-təzə şagirdi olanda ondan hey təəccüblə soruşurdu: “bu qədər elm və biliklə sən niyə peyğəmbərlik iddiası etmirsən?” Bu, sıradan bir sual deyildi, bunun dərki zaman ala bilərdi. İbni Sina da anında cavab vermədi yazırlar. Gözlədi, gözlədi... Zaman gəldi. Çovğunlu bir qış gecəsində qonaq olduqları bir kənddə gecələməli oldular. Gecə yarısı (sübhə yaxın) İbni Sina ayılıb Bəhmənyardan bir stəkan su istədi. Ciyərim yanır dedi, get həyətdən mənə su gətir. Bəhmənyar havanın soyuqluğunu görüb “təbiblik” etməyə başladı, təbibə təbabət dərsi keçdi: - Yox, olmaz, soyuqdu, ziyandı və s. İbni sina dedi, Bəhmənyar dedi...Bu dialoq əsnasında kəndin məscidinin minarəsindən azan səsi ucaldı. Müəzzin azanın “Mühəmmədən (s) Rəsulullah” (Məhəmməd onun elçisidir) hissəsinə çatdıqda İbni Sina illər öncə o verilən sualın zamanın gəldiyini anlayıb incə bir istehza ilə sözə başladı: Bax, mənə -niyə peyğəmbərlik iddia etmirsən deyirdin, yadındadı? Sən mənim ən doğma, ən yaxın şagirdimsən, canlı-canlı çox şey yox, cəmi bir stəkan su istəmişəm səndən, minbir bəhanə ilə bu tələbimdən yayınmağa cəhd edirsən. Amma bax, əsrlər öncə azan ayinini qoyub gedən peyğəmbərin (ə) əsrlər sonra belə sözü keçərlidi, həmdə heç tanımadığı- görmədiyi kimsələrə. Məsələ budur! Ona görə, oğlum, peyğəmbərlik elmlə-biliklə deyil, o həmdə İlahi bir təyinatdır! –dedi.

Dostlar, ayədə keçən “Gözəl səbr”-in başqa bir mənası (ikincisi) da gileysiz-güzarsız olan səbrdir! Şikayət etmədən səbr etmək, sevə-sevə səbr etmək. Bu, bilirsiz nə boyda ürək istəyir? Düşdüyün vəziyyətə səbr edirsən və heç vaxt, hətta ürəyindən belə giley keçirmirsən. “Kişin başına iş gələr!” –deyirsən. Bunu dilucu demirsən, elə kişi kimi deyirsən.

Bu məqamda bir çoxlarımız büdrəyirik, dostlar! İctimaiyyət arasında çətinliyə səbr edirik kimi göstəririk özümüzü amma təkliyə çəkildikdə minbir giley-güzar, şikayət və hətta söyüşlər yağdırırq düşüdüyümüz şüursuz dərdin ünvanına. Bunun adını necə səbr qoymaq olar?!
Allah bu ayədə bizlərə məhz bunu demək istəyir. Deyir ki, indi ki, səbr edirsiz gözəl səbr edin. Bəlalar insan ruhunu böyütmək üçündü, gileylə-söyüşlə etdiyin səbr ruhunu daha da kiçildəcək.
Bəzi dostlardan soruşursan: -Necəsən? Cavab verir: -şükür olsun, amma...Dayan, dostum! “amma”-nı demə! Elə “şükür olsun!” yetər! Bu necə şükürdü ki, amması da var?! Deməyim odur ki, iki şey səbri gözəl edər: Planlı (düşünülmüş) və giley-güzarsız səbr. Bundan başqası səbr deyil artıq, başqa ad tapmaq lazımdı. Məsələn, çarəsizlik demək olar, ya da nə bilim, başqa bir şey...

Praqmatik olmasaydılar heç bir dahi iz qoya bilməzdi bu həyatda. Istər insanların yaratdığı süni maniələr, istər həyatın yaratdığı təbii maniələr qarşısında praqmatik davranmaq, onlara yenilməmək, onlardan nəticə çıxarmaq və ən nəhayəti ziyanı xeyirə çevirə bilmək. Bunu istəyir Allah bizdən!

Kiçik haşiyə: (azacıq dincələk!) Qabaqlar Novruz həmdə ona görə indikindən çox sevimli olardı ki, adi günlərdə tapılmayan bir çox şeylər (şəkərbura, paxlava və s.) yalnız Novruzda evlərimizin qonağı olurdu. Yəni novruzu sevdirən səbəblərdən biri də çatışmazlıqlar idi. Hər şey hər zaman olmağa başalayan vaxtdan Novruz da adiləşdi. Ona görə də çatışmamazlıqlara xor baxmayaq, onların da bir hikməti var bu həyatda. Gəlin çatışmazlıqlarımızı da sevək, dostlar! Biz onlara çox borcluyuq. Axı çatışmazlıqlar çoxlarını parlatdı, çoxlarını məhşur etdi. Məsələn, bir dəfə yazmışdım: “qaranlıqlar olmasaydı şam da sabun kimi bir şey idi.” Yanılıramsa, deyin yanılırsan! Bu arada, novruzunuz mübarək!

Qeyd: Qurani-Kərimdə, yetmişdən çox yerdə səbr və dözüm barədə ayələr mövcuddur.Təbii ki, onların hər birinin özü-özlüyündə izaha və şərhə ehtiyacı var. Bugün hekayətini etdiyimiz ayə isə Yəqub peyğəmbərin (ə) sözüdür. Ayənin əvvəli belədir:
“Onlar (Yusifin) köynəyinin üstünə yalandan bir qan (ləkəsi yaxıb) gətirmişdilər. (Yəqub) dedi: Xeyr, sizin öz nəfsiniz sizi bu işə sövq etmişdir. (uydurursunuz) Mənə (isə) yalnız gözəl səbr gərəkdir...!
Bəli, o həzrət gözəl səbr etdi, heç vaxt ümüdünü itirmədi, gileylənmədi, üsyan etmədi. Və Allah bütün bunların mükafatı olaraq Yusifini (ə) ona qaytardı.

Mövlana bu məqamda gözəl deyib: “Ayaqların qırıldı deyə gileylənmə, nə bilirsən, bəlkə Allah onların yerinə sənə bir cüt qanad verəcəkdir!”

 

Orphus system Mətndə orfoqrafik səhv aşkar etdinizsə, həmin hissəni qeyd edib Ctrl + Enter düymələrini sıxın.
Xəbərlərimizi Faktxeber.com-un facebook səhifəsində də izləyə bilərsiniz.
İmza :
Teqlər :
PRAQMATİKLİK"Ayaqların - qırıldı - deyə - gileylənmə, - - bilirsən, - bəlkə - Allah - onların - yerinə - sənə - bir - cüt - qanad - verəcəkdir!" - “...Mənə - yalnız - gözəl - səbr - gərəkdir...!” - (Yusif, - 18) -
Paylaş :
Mail Yazdır Şərh yaz 0 dəfə şərh edilib
Tarix:19-03-2013 10:07 - Oxundu: 3292
Mənəviyat
25-04-2017 12:00 Bu gün MƏBƏS bayramıdır
22-04-2017 14:08 Krımda ən böyük məscidin inşaasına başlanıldı - VİDEO
20-04-2017 12:33 34-cü Beynəlxalq Quran Yarışı başladı: Azərbaycan bir nümayəndə ilə təmsil olunur
19-04-2017 14:01 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 21-Cİ YOL
15-04-2017 11:59 Xristian aləmi Pasxa bayramını qeyd edir
13-04-2017 12:20 Bu gün Xanım Zeynəbin (s.ə) vəfat günüdür
11-04-2017 11:23 Bu gün Əmirəlmöminin Həzrət Əlinin (ə) mövlud günüdür
07-04-2017 16:04 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 20-Cİ YOL
05-04-2017 16:43 Qanunsuz dini nikah oxuyanlar dövlət tərəfindən cəzalandırılıcaq - Rəsmi
03-04-2017 10:54 Krımda böyük "Came məscidin" tikintisinə başlanılıb - FOTO
31-03-2017 14:36 "İlahiyyat" məscidi bağlanır? - Rəsmi AÇIQLAMA
29-03-2017 12:37 Mordoviya Məhkəməsi hicabla bağlı qadağanı ləğv elədi
29-03-2017 10:32 Müqəddəs üç aylar – Rəcəb, Şaban, Ramazan
27-03-2017 15:12 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 19-CU YOL
27-03-2017 12:25 Ermənilər daha bir tarixi abidəmizdə qazıntı işləri aparır
20-03-2017 12:38 Bakıda gülpaylama aksiyası keçirilib - FOTO
09-03-2017 16:32 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 18-Cİ YOL
07-03-2017 13:25 Azərbaycanda 7 İslam kolleci təsis edilib - SİYAHI
06-03-2017 11:05 Quran oxuyan atasının səhvini tutan balaca - VİDEO
03-03-2017 22:06 AİP Xanım Fatimeyi-Zəhranın (s.ə) şəhadəti ilə bağlı tədbir keçirib
02-03-2017 16:16 Peyğəmbər qızı barədə bir neçə sual və cavabı
02-03-2017 15:01 QMİ Xanım Fatimeyi-Zəhranın (s.ə) şəhadət günü ilə bağlı mərasim keçirib
27-02-2017 16:11 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 17-Cİ YOL
23-02-2017 11:34 Kanadalı qadınlar İslamofobiyaya etiraz olaraq, 1 ay başlarını örtəcəklər - FOTO
21-02-2017 12:06 İslamla bağlı 3 maraqlı STATİSTİKA
20-02-2017 16:44 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 16-CI YOL
18-02-2017 12:10 QMİ sədri: “Avropa miqrantların qarşısında divarlar çəkir”
13-02-2017 16:40 Həccə gedənlər səfər pulunu hissə-hissə də ödəyə biləcək
11-02-2017 21:55 Azərbaycandan bu mövsüm Ümrə ziyarətinə 200-dən çox zəvvar gedib
11-02-2017 13:11 Bu gün Həzrət Fatimeyi-Zəhranın (s.ə) şəhadət günüdür
11-02-2017 10:42 "Suriyada oturub "Azərbaycanı qan gölünə çevirəcəyik" deyənlərdən qorxmaq lazımdır"
07-02-2017 11:25 Ölkə məscidlərinin elektron axtarış xəritəsi - YENİLİK
07-02-2017 10:32 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 15-Cİ YOL
06-02-2017 17:06 Komitə: “Fatimeyi-Zəhra” məscidi sökülməyəcək
02-02-2017 14:05 Azərbaycandan 75 nəfər Həcc ziyarətinə yola düşüb
02-02-2017 11:29 İslamın əzəmətli qadını Xanım Zeynəbin (s.ə) mövlududur
30-01-2017 14:01 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 14-CÜ YOL
28-01-2017 12:01 Həcc xərci 8 min manat oldu – Azərbaycandan cəmi 600 nəfər gedəcək
26-01-2017 15:09 Həcc ziyarətinə sənəd qəbulu başladı - QİYMƏTLƏR
25-01-2017 16:37 Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi yeni vahid xütbə kitabı hazırlayır
24-01-2017 15:20 İmamzadədəki lövhə məsələsi aydınlaşdı: "MƏN ETMİŞƏM!"
18-01-2017 11:52 Ziyarətgahların İŞİD-dən müdafiəsi üçün orijinal üsul düşünülüb
17-01-2017 12:15 Azərbaycandan bir dəfədən artıq Həccə gedənlərin NƏZƏRİNƏ!
16-01-2017 12:25 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 13-CÜ YOL
13-01-2017 14:28 Özbəkistanda həcc ziyarətinə iki dəfə getmək qadağan edilib
13-01-2017 09:39 Masallı şəhər məscidini xarabaya çeviriblər - FOTO
11-01-2017 17:04 Dini Komitə və QMİ "İslam Həmrəyliyi İli"ndə hansı işlər görəcək?
10-01-2017 13:00 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 12-Cİ YOL
09-01-2017 10:22 Bu gün Həzrət Məsumənin (s.ə) vəfat günüdür
07-01-2017 22:30 Ayətullah Sistaninin orqan nəqli barədə fətvası açıqlandı
07-01-2017 11:32 Bu gün İmam Həsən Əsgərinin (ə) mübarək mövlud günüdür
05-01-2017 21:41 Bu il Həcc ziyarətinə daha çox şəxs gedə biləcək
05-01-2017 10:40 Kərbəlaya piyada getmiş azərbaycanlı ilk müsahibəsini FaktXəbər-ə verdi - VİDEO
03-01-2017 20:25 Məscidi Əqsada iki ildə 97 nəfər müsəlman olub
30-12-2016 14:55 Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun məzarı üstündə abidəsi ucaldılıb - FOTO
20-12-2016 14:01 Dini məsələlərdə özünü aldatmağın 40 yolu - 11-Cİ YOL
19-12-2016 14:05 Rusiyada müsəlman telekanalı yaradılır
17-12-2016 16:01 Bakıda “Biz səni görmədən sevdik Ya Rəsuləlalah” adlı flaşmob keçirilib
17-12-2016 13:55 Peyğəmbərin (s) mövlud günü Bakıda ağacəkmə kampaniyası - FOTO
17-12-2016 10:43 Bu gün Məhəmməd (s) Peyğəmbərin mübarək mövlud günüdür

Xəbər Lenti
Bu gün ən çox oxunanlar

Azərbaycanın ilk Milli Qəhrəmanının həyat hekayəsi - VİDEO
25-04-2017 10:47
İbtidai siniflər üçün əlavə yaz tətili başlayır
25-04-2017 10:43
Xaçmaz İcra Hakimiyyəti meymun heykəlinə pul tapır, şəhid ailəsinə yox – FOTO
25-04-2017 15:58
Bu şəxslər ali məktəblərə müsabiqəsiz QƏBUL OLACAQLAR
25-04-2017 21:25
Tovuzdakı müəmmalı qətlin üstü açıldı
25-04-2017 09:09
Çində aparıcını canlı yayımda ildırım vurub - VİDEO
25-04-2017 12:39
"Qapını döymədən" evə girənlər 2000 manat cərimə olunacaq
25-04-2017 09:54
Banklar dolların yeni alış-satış qiymətlərini elan etdilər - SİYAHI
25-04-2017 10:50
XİN: "Ərdoğanın ermənilərə göndərdiyi məktub Türkiyənin mövqeyini göstərir"
25-04-2017 09:41
DTX-ya yeni səlahiyyət verilib
25-04-2017 10:29
Sorğu
Səs ver Nəticələr

Ölkə Siyasət
Dünya Münasibət
Hüquq İqtisadiyyat
Hərb Təhsil
Araşdırma Analiz
Hadisə, Kriminal Top Secret
İdman Maraq Dünyası
Mənəviyat Ailə-Uşaq
Sağlamlıq Foto
Tarix Video
Texnologiya Mədəniyət
Reportaj Vətən uğrunda
Рейтинг@Mail.ru ® 2009 FAKTXEBER.COM - Azərbaycan Onlayn Xəbər Portalı

Firefox 3.6+, GoogleCrome10+, Opera 9+, Macromedia Flash, 1360 x 768

Dərc olunan materilların mətninə görə, redaksiya heç bir məsuliyyət daşımır.
Saytdakı materiallardan istifadə edərkən istinad zəruridir.


Rss - Saytın Xəritəsi - Dizayn : AA Design

Faktxeber.az