Tarix:09-01-2017 14:53
Niyə rubl, təngə üzür, manat yox? – ARAŞDIRMA
Şərh yaz
“Ölkənin maliyyə sektorunun yüksək həddə dollarlaşması milli valyutanın etibarlılığını zəiflədir və makroiqtisadi sabitliyi risk altına qoyur. 
 
2015-ci ilin dekabrından üzən məzənnəyə keçsək də bu keçid “tənzimlənmə” mərhələsində qalıb. “Tam üzmək” mərhələsinə keçid isə hələki ləngiyir”. 
 
FaktXəbər-in məlumatına görə, bu barədə iqtisadçı-ekspert Samir Əliyev yazıb.
 
“Rəsmi sənədlərdə bu keçidin tezliklə baş tutacağı vurğulanır. Bu fikri bəzi ekspertlər də bölüşür. Tam üzən məzənnəyə keçidi zəruri edən səbəb manatın real bazar dəyərini tapmasına nail olmaq və bununla da valyuta bazarında sabitliyi təmin etməkdir. 
 
Digər tərəfdən siyasi və iqtisadi baxımdan bizə yaxın olan Rusiya və Qazaxıstanın tam üzən məzənnəyə keçidi hökumətimizi “onlarda mümkündürsə, bizdə niyə mümkün olmasın?” tipli suallarla üz-üzə qoyur. 
 
Sual haqlıdır, ancaq cavabı ürəkaçan deyil. Əgər tam üzən məzənnəyə keçid potensialı əsasında 3 ölkəni sıralasaq Azərbaycan şübhəsiz ki, sonuncu olar. Bu kiçik siyahıya isə əlbəttə Rusiya başçılıq edər.
 
Elə nəticələr də sıralanmaya adekvatdır. Rusiyada tam üzən məzənnəyə keçid uğurlu alınıb, Qazaxıstanda bir sıra çətinliklər qalmaqdadır, Azərbaycan isə cəhd səviyyəsindədir.
 
Azərbaycanın yaxın dövrdə tam üzən məzənnə siyasətinə keçidi real görünmür. Bu ideya hələ bir müddət deklarasiya səviyyəsində qalacaq. Ekspertlər bunun ağır fəsadları barədə xəbərdarlıq edirlər. Mərkəzi Bank da vəziyyətin mürəkkəbliyini anlayır və bu səbəbdən prosesi uzadır. 
 
Milli valyutanın sabitliyini qiymətləndirərkən tədiyyə balansının vəziyyətini təhlil etmək, onun mövcud durumunu nəzərə almaq çox vacibdir. Bu, ən vacib indikatordur. 
 
Milli valyutaların sabitliyini təmin edən digər indikator bank sektorunun dollarlaşması səviyyəsidir. Bank sektorunda dollarlaşma səviyyəsi artdıqca milli valyutaya təzyiq artır. 
 
Biz həm də bu indikator vasitəsilə rus rublu və qazax təngəsindən fərqli olaraq manatın tam üzən məzənnəyə keçməsinin arzuolunan olmadığını görə bilərik. Rus rublunun və Qazax təngəsinin niyə “üzə” bildiyini, manatın isə buna “hazır olmadığını” izah etmək üçün Rusiya, Qazaxıstan və Azərbaycanın bank sektorunun əmanət bazarında dollarlaşma səviyyəsinin mövcud durumunu diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm.  
 
2013-cü ildə - neft gəlirlərinin yüksək səviyyədə olduğu bir dövrdə Rusiyada əmanətlərinin dollarlaşma səviyyəsi (17,4%) həm Qazaxıstan, həm də Azərbaycandan aşağı olub.
 
Neftin kəskin ucuzlaşması və sanksiyaların nəticəsi Şimal qonşumuzda dollarlaşma səviyyəsini kəskin artıra bilməyib. Hətta bu səviyyə 30%-dən də aşağı olub. Halbuki Azərbaycanda dollarlaşma səviyyəsi böhrandan əvvəl Qazaxıstandan az olsa da böhran dövründə sürətli dollarlaşma nəticəsində manatın payı 15%-ə qədər azalıb.
 
 
Göründüyü kimi, hər üç ölkədə 2016-ci ildən başlayaraq əmanətlərdə dollarlaşma səviyyəsinin azalması müşahidə edilir. Buna səbəb ümumilikdə əmanət qoyuluşunun artım tempinin kəskin azalmasıdır. 
 
Məsələn, Rusiyada əmanətlərin illik artım tempi 2015-ci ildəki 25,15%-dən 2016-cı ilin 11 ayında 0,7%-ə düşüb. Qazaxıstanda oxşar göstəricilər 54,5% və 12,2% olub. Azərbaycanda isə 2015-ci ildə artım 31,79% olduğu halda 2016-cı ilin 10 ayında 21,8% azalma qeydə alınıb.
 
 
Azərbaycan qeyri-maliyyə təşkilatlarının depozitlərinin dollarlaşması səviyyəsinə görə də digər iki ölkəyə uduzur. Rusiya və Qazaxıstan dollarlaşma səviyyəsini üzən məzənnəyə keçiddən əvvəlki səviyyəyə qədər azalda biliblər.
 
Rusiyada müəssisələrin depozitlərində dollarlaşma səviyyəsi 2013-cü il, Qazaxıstanda isə 2014-cü il səviyyəsinə düşüb. Azərbaycanda azalma müşahidə edilsə də, hələki dollarlaşma yüksək səviyyədə qalmaqdadır.
 
Böhran vaxtı hər üç ölkədə əmanətçilərin devalvasiya gözləntisinə reaksiyası fərqli olub. Statistik məlumatların təhlili göstərir ki, Azərbaycan əmanətçiləri digər ölkə əmanətçiləri ilə müqayisədə milli valyutaya daha çox etimadsızlıq göstəriblər. 
 
Devalvasiya təzyiqinin güclü olduğu 2015-ci ildə Rusiyada rubl əmanətləri 19,6% artdığı halda Qazaxıstanda təngə əmanətləri cəmisi 0,6% azalıb. Həmin il iki kəskin devalvasiya yaşayan Azərbaycanda isə manat əmanətlərinin azalması 67,9% olub.
 
Artıq Rusiya və Qazaxıstanda milli valyutada əmanət qoyuluşu artmağa başlayıb, Azərbaycanda isə proses azalmaq istiqamətində davam edir. Devalvasiya gözləntisi, xüsusən də manatın real bazar dəyərini almaması ilə bağlı rəylər əhalini əlindəki vəsaiti dollara çevirməyə vadar edib. 
 
Azərbaycanda milli valyuta əmanətləri üzrə illik gəlirlilik digər iki ölkədən çox olmasına rəğmən əhali manata əmanəti qoymağa risk etmir. Rusiyada milli valyutada olan əmanətlər üzrə illik faiz dərəcəsi 10-11%, Qazaxıstanda 13-15%-dir. 
 
Azərbaycanda manat əmanətinə təklif edilən gəlirlilik daha yüksəkdir. Buna səbəb daha çox milli valyutanın məzənnəsinin sabitliyinin dayanıqlığıdır. Rus rublu 2015-ci ildə 29,6% ucuzlaşsa da 2016-cı ildə 16,8% möhkəmlənib.
 
Oxşar vəziyyət Qazaxıstan valyutasında da baş verib. 2015-ci ildə dəyərini 86,2% itirən qazax təngəsi 2016-cı ildə mövqeyini qoruyaraq 1,8% möhkəmləndirib. Manat isə 2015-ci ildə 2 dəfəyədək (98,8%) dəyər itirməsindən sonra 2016-cı ildə daha 13,6% ucuzlaşıb və prosesin hansı həddə qədər davam edəcəyi naməlumdur. Qara bazarda manatın ucuzlaşması daha yüksəkdir.
 
Deməli, əsas səbəb milli valyutanın sabitliyinə inamdır. Valyutanın sabitliyi üçün iqtisadiyyatın diversifikasiyası, ixrac potensialının güclənməsi, rəqabətqabiliyyətli daxili istehsalın mövcudluğudur. 
 
Hər bir maliyyə sabitliyinin arxasında milli valyutaya məcburi “sevgi hissi” yox real fəaliyyət durur. Maliyyə sektorunda, o cümlədən, əmanət bazarında dollarlaşma səviyyəsinin azalması üçün iqtisadi zəmin və milli valyutanın məzənnəsinin sabitliyinə inam olmalıdır”.
Xəbərlərimizi Faktxeber.com-un facebook səhifəsində də izləyə bilərsiniz.
İmza : N
Teqlər :
dollar - manat - rubl - araşdırma -
Paylaş :
Mail Yazdır Şərh yaz 0 dəfə şərh edilib
Tarix:09-01-2017 14:53 - Oxundu: 806
İqtisadiyyat
01-03-2017 15:58 Neft Fondu 2 aya banklara 543 milyon dollar satıb
01-03-2017 10:24 Banklar dolların yeni alış-satış qiymətlərini elan etdilər - SİYAHI
01-03-2017 09:38 Neft və qızıl ucuzlaşıb
01-03-2017 09:27 Dollar BAHALAŞDI
28-02-2017 15:39 Vergilər naziri orta və kiçik biznesin inkişafından danışdı
28-02-2017 13:16 Dollar Azərbaycanda bir qədər də bahalaşdı - YENİ MƏZƏNNƏ
28-02-2017 11:35 Azərbaycanda daha bir neçə bank bağlanacaq
28-02-2017 11:25 Banklarda dolların alış-satış qiymətləri- SİYAHI
28-02-2017 10:24 "Qazprom" Avropa üçün qazın qiymətini artıracaq
28-02-2017 10:07 Fevralın 16-na kimi bahalaşan manat, sonradan ucuzlaşmağa başlayıb
28-02-2017 10:02 Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
28-02-2017 09:45 Problemli kreditlər silinə bilərmi?
28-02-2017 09:36 Azərbaycan Mərkəzi Bankının valyuta məzənnələri
27-02-2017 11:08 Məcburi köçkünlərə bayramla əlaqədar iki ayın müavinəti veriləcək
27-02-2017 10:51 Banklar dolların yeni alış-satış qiymətlərini elan etdilər - SİYAHI
27-02-2017 09:19 Dollar və manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ
25-02-2017 20:23 Gölün daşması nəticəsində Aşağı Güzdəkdə evləri su basıb
25-02-2017 14:12 Azərbaycanın bankı İranda filial açacaq
25-02-2017 10:45 "Fitch" Azərbaycanın reytinqini sabit saxlayıb
24-02-2017 10:21 Rüfət Aslanlı: "Problemli kreditlərin həcmi azalmaqdadır"
24-02-2017 09:54 Mərkəzi Bankın valyuta məzənnələri
24-02-2017 09:43 Neft bahalaşıb, qızıl ucuzlaşıb
24-02-2017 09:39 Azərbaycanda dolların məzənnəsi ilə bağlı beynəlxalq proqnoz
23-02-2017 21:51 Azərbaycanda elektron ticarət dövriyyəsi 2,4 dəfə artıb
23-02-2017 20:47 Xarici ticarət əməliyyatlarının genişləndirilməsi ilə bağlı fərman imzalanıb
23-02-2017 20:22 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb
23-02-2017 14:27 Paytaxtın mərkəzinə doğru yenidənqurma işləri aparılır – FOTO - VİDEO
23-02-2017 12:57 Azərbaycana mazut idxalı gömrük rüsumundan azad edilir
23-02-2017 12:45 Dollar AZN qarşısında bahalaşdı
23-02-2017 11:19 Banklar dolların yeni alış-satış qiymətlərini elan etdilər
23-02-2017 09:52 Neft və qızılın qiyməti bahalaşıb
23-02-2017 09:34 AMB-nin rəsmi valyuta məzənnələri
23-02-2017 09:21 Dolların sahibi məzənnəni yenidən qaldıracaq - RƏSMİ
22-02-2017 21:31 Kredit borcu tam ödənilib, bank isə müştərilərdən əlavə pul tələb edir - VİDEO
22-02-2017 20:08 Dolların sabaha olan MƏZƏNNƏSİ
22-02-2017 12:59 Vergi borcu olanlara sevindirici xəbər: Borclarınız...
22-02-2017 10:38 Banklar dolların yeni alış-satış qiymətlərini elan etdilər - SİYAHI
22-02-2017 10:27 Qızıl ucuzlaşdı - 3 dollar
21-02-2017 20:21 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb
21-02-2017 19:48 2017-ci ilin iqtisadi proqnozları - VİDEO
21-02-2017 15:25 "Azəri-Çıraq-Günəşli" yataqlarından hasil olunan neftin miqdarı açıqlandı
21-02-2017 13:09 Azərbaycanda dollar yenidən bahalaşmağa başlayıb
21-02-2017 09:41 Mərkəzi Bankın valyuta məzənnələri AÇIQLANDI
21-02-2017 10:35 Neft bahalaşıb, qızıl ucuzlaşıb
20-02-2017 20:13 Dolların sabaha olan MƏZƏNNƏSİ
20-02-2017 16:04 Fermerlər üçün unikal imkan - Mini süd fabriki
20-02-2017 15:25 Büdcə gəlirləri azalıb...
20-02-2017 11:58 Bakıda 10 min manata gəmi satılır
20-02-2017 10:36 Banklar dolların yeni alış-satış qiymətlərini elan etdilər - SİYAHI
20-02-2017 09:45 Özəl sektorda işləyənlərin sayı azalıb
20-02-2017 09:40 Neft qismən bahalaşıb
20-02-2017 09:08 Dollar və manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ
18-02-2017 13:41 Kreditin faiz dərəcəsi aşağı düşüb - Mərkəzi Bank
18-02-2017 13:05 Vətəndaşların ən çox etimad göstərdiyi iqtisadçı...
18-02-2017 12:02 Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
18-02-2017 11:25 Zaur Qəhrəmanov: "Türkiyədəki layihələrə 11 mlrd. dollar xərclənib"
18-02-2017 11:18 Azərbaycanda ötən ay 105 kq qızıl hasil olunub
17-02-2017 12:48 Sərbəst güləş yığmamız Dünya Kubokunda finala yüksələ bilməyib
17-02-2017 11:00 Banklar dolların yeni alış-satış qiymətlərini elan etdilər - SİYAHI
17-02-2017 09:55 Azərbaycanda yeni bank yaradılacaq - 100 faizli İran kapitalı ilə

Xəbər Lenti
Bu gün ən çox oxunanlar

Müşfiqin büstünü hamı müdafiə etdi, bəs bu Müşfiq? – FOTO
01-03-2017 14:46
Trampın müşavirinin oturuşu hər kəsin müzakirəsinə səbəb oldu - FOTO
01-03-2017 10:13
Ötən gecə Azərbaycana xaricdən kütləvi zəng olub
01-03-2017 16:19
Bakının "İmam Hüseyn" məscidi işıqsız və qazsız qalıb - VİDEO
01-03-2017 17:01
Polisin cərimə yazdığı sürücü özündən çıxdı - VİDEO
01-03-2017 09:40
Banklar dolların yeni alış-satış qiymətlərini elan etdilər - SİYAHI
01-03-2017 10:24
Suriyada ən ağır əməliyyatları keçirən Rusiya xüsusi təyinatlıları - VİDEO
01-03-2017 15:51
40 mindən çox şagird imtahan verəcək
01-03-2017 14:51
Avtomobildə uşaqlar üçün oturacağa yox, buna ehtiyac var - VİDEO
01-03-2017 16:28
Erməni ordusunda iki polkovnik həbs olundu
01-03-2017 16:45
Sorğu
Səs ver Nəticələr

Ölkə Siyasət
Dünya Münasibət
Hüquq İqtisadiyyat
Hərb Təhsil
Araşdırma Analiz
Hadisə, Kriminal Top Secret
İdman Maraq Dünyası
Mənəviyat Ailə-Uşaq
Sağlamlıq Foto
Tarix Video
Texnologiya Mədəniyət
Reportaj Vətən uğrunda
Рейтинг@Mail.ru ® 2009 FAKTXEBER.COM - Azərbaycan Onlayn Xəbər Portalı

Firefox 3.6+, GoogleCrome10+, Opera 9+, Macromedia Flash, 1360 x 768

Dərc olunan materilların mətninə görə, redaksiya heç bir məsuliyyət daşımır.
Saytdakı materiallardan istifadə edərkən istinad zəruridir.


Rss - Saytın Xəritəsi - Dizayn : AA Design

Faktxeber.az