Tarix:09-01-2017 14:53
Niyə rubl, təngə üzür, manat yox? – ARAŞDIRMA
Şərh yaz
“Ölkənin maliyyə sektorunun yüksək həddə dollarlaşması milli valyutanın etibarlılığını zəiflədir və makroiqtisadi sabitliyi risk altına qoyur. 
 
2015-ci ilin dekabrından üzən məzənnəyə keçsək də bu keçid “tənzimlənmə” mərhələsində qalıb. “Tam üzmək” mərhələsinə keçid isə hələki ləngiyir”. 
 
FaktXəbər-in məlumatına görə, bu barədə iqtisadçı-ekspert Samir Əliyev yazıb.
 
“Rəsmi sənədlərdə bu keçidin tezliklə baş tutacağı vurğulanır. Bu fikri bəzi ekspertlər də bölüşür. Tam üzən məzənnəyə keçidi zəruri edən səbəb manatın real bazar dəyərini tapmasına nail olmaq və bununla da valyuta bazarında sabitliyi təmin etməkdir. 
 
Digər tərəfdən siyasi və iqtisadi baxımdan bizə yaxın olan Rusiya və Qazaxıstanın tam üzən məzənnəyə keçidi hökumətimizi “onlarda mümkündürsə, bizdə niyə mümkün olmasın?” tipli suallarla üz-üzə qoyur. 
 
Sual haqlıdır, ancaq cavabı ürəkaçan deyil. Əgər tam üzən məzənnəyə keçid potensialı əsasında 3 ölkəni sıralasaq Azərbaycan şübhəsiz ki, sonuncu olar. Bu kiçik siyahıya isə əlbəttə Rusiya başçılıq edər.
 
Elə nəticələr də sıralanmaya adekvatdır. Rusiyada tam üzən məzənnəyə keçid uğurlu alınıb, Qazaxıstanda bir sıra çətinliklər qalmaqdadır, Azərbaycan isə cəhd səviyyəsindədir.
 
Azərbaycanın yaxın dövrdə tam üzən məzənnə siyasətinə keçidi real görünmür. Bu ideya hələ bir müddət deklarasiya səviyyəsində qalacaq. Ekspertlər bunun ağır fəsadları barədə xəbərdarlıq edirlər. Mərkəzi Bank da vəziyyətin mürəkkəbliyini anlayır və bu səbəbdən prosesi uzadır. 
 
Milli valyutanın sabitliyini qiymətləndirərkən tədiyyə balansının vəziyyətini təhlil etmək, onun mövcud durumunu nəzərə almaq çox vacibdir. Bu, ən vacib indikatordur. 
 
Milli valyutaların sabitliyini təmin edən digər indikator bank sektorunun dollarlaşması səviyyəsidir. Bank sektorunda dollarlaşma səviyyəsi artdıqca milli valyutaya təzyiq artır. 
 
Biz həm də bu indikator vasitəsilə rus rublu və qazax təngəsindən fərqli olaraq manatın tam üzən məzənnəyə keçməsinin arzuolunan olmadığını görə bilərik. Rus rublunun və Qazax təngəsinin niyə “üzə” bildiyini, manatın isə buna “hazır olmadığını” izah etmək üçün Rusiya, Qazaxıstan və Azərbaycanın bank sektorunun əmanət bazarında dollarlaşma səviyyəsinin mövcud durumunu diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm.  
 
2013-cü ildə - neft gəlirlərinin yüksək səviyyədə olduğu bir dövrdə Rusiyada əmanətlərinin dollarlaşma səviyyəsi (17,4%) həm Qazaxıstan, həm də Azərbaycandan aşağı olub.
 
Neftin kəskin ucuzlaşması və sanksiyaların nəticəsi Şimal qonşumuzda dollarlaşma səviyyəsini kəskin artıra bilməyib. Hətta bu səviyyə 30%-dən də aşağı olub. Halbuki Azərbaycanda dollarlaşma səviyyəsi böhrandan əvvəl Qazaxıstandan az olsa da böhran dövründə sürətli dollarlaşma nəticəsində manatın payı 15%-ə qədər azalıb.
 
 
Göründüyü kimi, hər üç ölkədə 2016-ci ildən başlayaraq əmanətlərdə dollarlaşma səviyyəsinin azalması müşahidə edilir. Buna səbəb ümumilikdə əmanət qoyuluşunun artım tempinin kəskin azalmasıdır. 
 
Məsələn, Rusiyada əmanətlərin illik artım tempi 2015-ci ildəki 25,15%-dən 2016-cı ilin 11 ayında 0,7%-ə düşüb. Qazaxıstanda oxşar göstəricilər 54,5% və 12,2% olub. Azərbaycanda isə 2015-ci ildə artım 31,79% olduğu halda 2016-cı ilin 10 ayında 21,8% azalma qeydə alınıb.
 
 
Azərbaycan qeyri-maliyyə təşkilatlarının depozitlərinin dollarlaşması səviyyəsinə görə də digər iki ölkəyə uduzur. Rusiya və Qazaxıstan dollarlaşma səviyyəsini üzən məzənnəyə keçiddən əvvəlki səviyyəyə qədər azalda biliblər.
 
Rusiyada müəssisələrin depozitlərində dollarlaşma səviyyəsi 2013-cü il, Qazaxıstanda isə 2014-cü il səviyyəsinə düşüb. Azərbaycanda azalma müşahidə edilsə də, hələki dollarlaşma yüksək səviyyədə qalmaqdadır.
 
Böhran vaxtı hər üç ölkədə əmanətçilərin devalvasiya gözləntisinə reaksiyası fərqli olub. Statistik məlumatların təhlili göstərir ki, Azərbaycan əmanətçiləri digər ölkə əmanətçiləri ilə müqayisədə milli valyutaya daha çox etimadsızlıq göstəriblər. 
 
Devalvasiya təzyiqinin güclü olduğu 2015-ci ildə Rusiyada rubl əmanətləri 19,6% artdığı halda Qazaxıstanda təngə əmanətləri cəmisi 0,6% azalıb. Həmin il iki kəskin devalvasiya yaşayan Azərbaycanda isə manat əmanətlərinin azalması 67,9% olub.
 
Artıq Rusiya və Qazaxıstanda milli valyutada əmanət qoyuluşu artmağa başlayıb, Azərbaycanda isə proses azalmaq istiqamətində davam edir. Devalvasiya gözləntisi, xüsusən də manatın real bazar dəyərini almaması ilə bağlı rəylər əhalini əlindəki vəsaiti dollara çevirməyə vadar edib. 
 
Azərbaycanda milli valyuta əmanətləri üzrə illik gəlirlilik digər iki ölkədən çox olmasına rəğmən əhali manata əmanəti qoymağa risk etmir. Rusiyada milli valyutada olan əmanətlər üzrə illik faiz dərəcəsi 10-11%, Qazaxıstanda 13-15%-dir. 
 
Azərbaycanda manat əmanətinə təklif edilən gəlirlilik daha yüksəkdir. Buna səbəb daha çox milli valyutanın məzənnəsinin sabitliyinin dayanıqlığıdır. Rus rublu 2015-ci ildə 29,6% ucuzlaşsa da 2016-cı ildə 16,8% möhkəmlənib.
 
Oxşar vəziyyət Qazaxıstan valyutasında da baş verib. 2015-ci ildə dəyərini 86,2% itirən qazax təngəsi 2016-cı ildə mövqeyini qoruyaraq 1,8% möhkəmləndirib. Manat isə 2015-ci ildə 2 dəfəyədək (98,8%) dəyər itirməsindən sonra 2016-cı ildə daha 13,6% ucuzlaşıb və prosesin hansı həddə qədər davam edəcəyi naməlumdur. Qara bazarda manatın ucuzlaşması daha yüksəkdir.
 
Deməli, əsas səbəb milli valyutanın sabitliyinə inamdır. Valyutanın sabitliyi üçün iqtisadiyyatın diversifikasiyası, ixrac potensialının güclənməsi, rəqabətqabiliyyətli daxili istehsalın mövcudluğudur. 
 
Hər bir maliyyə sabitliyinin arxasında milli valyutaya məcburi “sevgi hissi” yox real fəaliyyət durur. Maliyyə sektorunda, o cümlədən, əmanət bazarında dollarlaşma səviyyəsinin azalması üçün iqtisadi zəmin və milli valyutanın məzənnəsinin sabitliyinə inam olmalıdır”.
Xəbərlərimizi Faktxeber.com-un facebook səhifəsində də izləyə bilərsiniz.
İmza : N
Teqlər :
dollar - manat - rubl - araşdırma -
Paylaş :
Mail Yazdır Şərh yaz 0 dəfə şərh edilib
Tarix:09-01-2017 14:53 - Oxundu: 782
İqtisadiyyat
21-01-2017 21:34 Qızıl bazarında vəziyyət necədir? - TƏLƏBAT və QİYMƏTLƏR - VİDEO
21-01-2017 13:46 Əmək pensiyalarının sığorta hissəsi artırılıb
21-01-2017 14:37 Azərbaycanda minimum əməkhaqqı artırılacaq - Sərəncam imzalanıb
21-01-2017 11:07 Qızıl 4 dollar bahalaşıb
21-01-2017 11:02 Neftin qiyməti yenə artdı
21-01-2017 10:44 Beynəlxalq Bank dollarla əmanət qəbulu şərtlərini dəyişib
19-01-2017 17:13 Dolların sabaha olan MƏZƏNNƏSİ
19-01-2017 17:10 V.Əhmədov Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasını kəskin tənqid edib
19-01-2017 14:30 Üzən məzənnə rejiminə adapatasiya daha sakit gedir - RƏSMİ
19-01-2017 10:32 Daha bir bankın rəhbərliyində dəyişiklik gözlənilir
18-01-2017 22:11 Sosial evlər neçəyə olacaq? - MİDA rəhbəri açıqladı
18-01-2017 20:14 Dolların sabaha olan MƏZƏNNƏSİ
18-01-2017 16:47 Azərbaycanda siqaretin nağd satışı dayandırıldı - QİYMƏTLƏR QALXDI
18-01-2017 16:20 Vahid Ələkbərov "Lukoyl"un gələcək planlarından danışdı
18-01-2017 14:41 Azərbaycan və İslam İnkişaf Bankı arasında saziş imzalandı - FOTO
18-01-2017 14:19 Dolların məzənnəsi Azərbaycanda rekord qırıb - SON DƏQİQƏ
18-01-2017 12:12 2016-cı ildə hasil olunmuş neft və qazın həcmi açıqlanıb
18-01-2017 11:15 Banklarda dolların alış-satış qiymətləri- SİYAHI
18-01-2017 09:12 Neft bahalaşıb
17-01-2017 20:55 Azərbaycanda hasil olunan qızılın miqdarı AÇIQLANDI
17-01-2017 20:17 Dolların sabaha olan MƏZƏNNƏSİ
17-01-2017 16:03 Azərbaycanın bağlanmış banklarında Kreditorlar Komitəsi yaradılır
17-01-2017 15:53 BP rəhbəri yaxın iki il üçün neft qiymətlərinin proqnozunu verib
17-01-2017 12:11 SOCAR qazın qiymətinin artacağına ehyam vurdu: Zərərlə işləyirik
17-01-2017 11:15 Banklar Dolların yeni alış-satış qiymətlərini elan etdilər - SİYAHI
17-01-2017 10:54 Səkkiz bankın 713 min manat məbləğində vergi borcu silinib
17-01-2017 09:30 Manatın xarici valyutalara qarşı məzənnəsi açıqlanıb
17-01-2017 09:23 Brent markalı neft ucuzlaşır
17-01-2017 09:15 Bu gün Davosda Dünya İqtisadi Forumu başlayır
16-01-2017 20:21 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb
16-01-2017 20:09 Dövlətə milyonlarla vergi borcu olan nazirliklər hansılardır?
16-01-2017 14:24 Azərbaycanın 2016-cı il ixracat statistikası açıqlanıb – azalmalar var
16-01-2017 14:23 Dolların qiymətində KƏSKİN BAHALAŞMA
16-01-2017 14:04 Azərbaycanda ötən il əhali ərzağa 15 milyard manat xərcləyib
16-01-2017 12:03 Azərbaycandakı kommersiya banklarına yeni göstəriş verilib
16-01-2017 11:02 Əmlaka yatırım, bank əmanəti, yoxsa istiqraz? – Hansı sərfəlidir?
16-01-2017 10:04 AMB-nin rəsmi valyuta məzənnələri - CƏDVƏL
16-01-2017 10:00 "Manat üçün külli miqdarda vəsait xərclənib"
16-01-2017 09:58 Neft bahalaşıb
14-01-2017 12:51 Ermənistan yenidən Azərbaycanın üzv olduğu beynəlxalq təşkilata üz tutdu
14-01-2017 11:37 Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
14-01-2017 10:45 Qızıl 4 dollara yaxın ucuzlaşıb
14-01-2017 10:43 Neft ucuzlaşır
13-01-2017 15:43 Hansı bankdan nə qədər dollar almaq olar? - SİYAHI
13-01-2017 15:13 Mərkəzi Bankın ehtiyatı 9 illik minimum həddə düşüb
13-01-2017 12:51 Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının həcmi açıqlanıb
13-01-2017 12:01 Bəzi məhsulların qiyməti kəskin artdı
13-01-2017 11:37 Üç uşaq atasını qaçqınlar döyərək ölümcül hala saldılar - FOTO
13-01-2017 10:59 Dollardan rekord BAHALAŞMA - CƏDVƏL
13-01-2017 10:57 Azərbaycan investisiya qoyuluşu üçün əlverişli ölkə deyil - "Blomberg"
13-01-2017 09:51 Azərbaycan nefti 1 dollar bahalaşıb
13-01-2017 09:42 Mərkəzi Banka ayrılan 7,5 milyardı manat və banklar "yeyəcək"
13-01-2017 09:38 İqtisadiyyat Nazirliyindən benzinin bahalaşması ilə bağlı ilk AÇIQLAMA
13-01-2017 09:28 Neft bahalaşır
13-01-2017 09:16 Bakıda torpaq qiymətləri - yarım milyondan yuxarı
12-01-2017 22:55 Azərbaycanda benzin bahalaşdı - Aİ95=1.05 AZN
12-01-2017 18:36 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb
12-01-2017 14:23 Yeni formatda ilk valyuta hərracı keçirilib
12-01-2017 12:57 Dörd faizlik marjanın ləğvi “qara bazar”ı ağardacaq...
12-01-2017 12:04 Azərbaycanda bu gün dollar təlatümü yaşana bilər

Xəbər Lenti
Bu gün ən çox oxunanlar


Sorğu
Səs ver Nəticələr

Ölkə Siyasət
Dünya Münasibət
Hüquq İqtisadiyyat
Hərb Təhsil
Araşdırma Analiz
Hadisə, Kriminal Top Secret
İdman Maraq Dünyası
Mənəviyat Uşaq Aləmi, Ailə
Sağlamlıq Sual-Cavab
Foto Tarix
Video Texnologiya
Mədəniyət Reportaj
Рейтинг@Mail.ru ® 2009 FAKTXEBER.COM - Azərbaycan Onlayn Xəbər Portalı

Firefox 3.6+, GoogleCrome10+, Opera 9+, Macromedia Flash, 1360 x 768

Dərc olunan materilların mətninə görə, redaksiya heç bir məsuliyyət daşımır.
Saytdakı materiallardan istifadə edərkən istinad zəruridir.


Rss - Saytın Xəritəsi - Dizayn : AA Design

Faktxeber.az