Xəbər Lenti

Sorğu

İnfografika

Arxiv

18 Fevral

2017
10:32
1405
Mənasız sözlər açıqland: aşnabaz, aftafa-ləyənsiz, arvadyosunlu - SİYAHI

Nazirlər Kabineti yanında Tərcümə Mərkəzi "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti"ndə yer almış yüzlərlə yazılışı səhv, qəliz ərəb, fars və rus sözlərinin, mənası və mənbəyi bilinməyən söz və söz birləşmələrinin, müxtəlif şəkilçilər və hallandırmalarla artırılmış, bəzən iki-üç şəkildə verilmiş ifadələrin növbəti təsnifatını təqdim edib.

FaktXəbər "Report"a istinadən həmin siyahıda yer alan yüzlərlə sözlərdən bəzilərini təqdim edirik.

Dialekt və ara sözləri: alax-bulax, alaməzhəb, alanqu, alapələngi, ala-pörtü, alaşıq-dolaşıq, alışdımyandım, allaflıq, alverxana, amalqalaşmaq, ambıl, ambır, ambırağız, anarı, andıraqalma, andıraqalmış, anqutboğaz, anrı, anrı-bəri, ap-alaca, ara-axtar, araqlama, araqlamaq, aravuranlıq, arayatı, arıq-cırıq, armudağız, armudboğaz, arva, arvadağızlıq, arvadcıq, arvadoğlu, arvadsevən, arvadyosunlu, arvalı, asfaltsifət, aşbaşı, aşnabaz, atağız, atağızlı, atbalaxanım, atçənə, atqulağı, atsifət, avanmaq, avara-heyvərə, ayın-şayın, ayışma, ayışmaq, aynıtma, aynıtmaq , aynıyıb-artmaq, azcana, azğın-xətakar, azıb-təzmə, azıb-təzmək, azın-mazın, azışdırma, azışdırmaq, azışma, azışmaq, azıtma, azıtmaq.

İşlənməyən ərəb, fars, rus və digər əcnəbi sözlər: aləmgir, aləmsuz, aləmşümul, aləmtab, alicah, aligövhər, alihümmət, aliqədr, alinəsəb, alinəsəblik, alişan, allaf, allafbazar, amadə, amadəlik, anən, anən-fəanən, animist, anqariya, aramgah, arifmetik, ariz, arizə, arzuman, arzumənd, asar, asari-ətiqə, asudəhal, aşiyanə, aşüftə, aşüftəhal, atəşbar, atəşxana, ati, atil, atillik, atributor, avanport, avanpost, avazat, avazə, avtoblokirovka, avtojir, avtomotor, avtorequlyasiya, avtorota, avtoşin, ayəndə, azadəsər, azadxah, azadıstan və s.

Terminlər: aerodinamiki, aerofotometr, aerofototopoqrafiya, aerogeologiya, aerohidrodinamika, aerohidromexanika, aerohidromexaniki, aeroion, aeroionizasiya, aeroionizator, aeroionlaşma, aeroionterapiya, aerokarpiya, aeroqlavimetr, aeroqraf, aeroqrafiya, aerolift, aerolit, aeromaqnit, aeromaqnitamper, aeromaqnitometr, aeroponika, aerostatika, aerotaxometr, aerotenk və s.

Suni sözlər və söz birləşmələrindən düzəldilən qurama sözlər: açıq-saçıqlıqedən, açıq-saçıqlıqetmə, açıq-sarı, açıqtipli, açıq-ürəklilik, açıq-yaşıl, açıq-yaşılı, açılıb-partlama, açılıb-partlamaq, açış, açma-qapama, açma-yığma, adadovşanıçılıq, adalma, adam-adamyana, adamağıllı, adamayovuşma, adamçaşdıran, adamdanqaçma, adamküsdürmə, adamoynatma, adamöldürmə, addımölçmə, adəmdənqalma, adətdənxaric, adətəyaraşan, adətəyaraşmazlıq, adıbədnamlıq, adıbilinməz, adilolan, adilolma, adqoyan, adlı-sanlılıq, adsorbsiyaedici, adsorbsiyaedicilik, adsorbsiyaetmə, adsorbsiyaolunma, adverbiallaşma, adyalüzlüyü, aerofotoşəkilçəkmə, aeroşəkil, aerotədqiqat, aerotəhqiqat, affektədüşmə, affektkeçirmə, aftafa-ləyən, aftafa-ləyənli, aftafa-ləyənsiz, agahetmə və s.

Lüzumsuz sözlər və söz hallandırmaları: açıq-sarılı, açındırma, adamaoxşamazlıq, adamcıllıq, adamsevən, adda-buddalıq, addanmaq, addımlayan, addımlı, adəmağacı, adətcə, adıbəllilik, adiləşdirilmə, adiləşdirilmək, adilətmə, adilətmək, aerodinamik, aeroelektrik, aerofilm, aerofiltr, aerofit, aerofiziki, aerofon, aerofotoaparat, aerofotoçəkiliş, aerofotokadr, aerofotokamera, aerofotoqrafiya, aerofotomaterial, aerofotopanoram, aerofotoplyonka, aerofotosxem, aerofotoşəkil, aerogeoloji, aeroxizək, aeroiqlim, aerokadr, aerokəşfiyyat, aerokinoaparat, aerokirşə, aeroklub, aerokosmik, aeroqatar, aeroqliserin, aeroloji, aeromayak, aeromexanika, aeromexaniki, aerometr, aerometrik, aeromorfoz, aeroneqativ, aeronomiya, aeroplanşet, aeropoçt, aeroradiomayak, aerosinoptika, aerosolyari, aerostimullaşdırıcı, aerosüzgəc, aerotank, aeroterapevtik, aeroterapizm, aerotermometr, aerovaqon və s.

Qeyd edək ki, sözləri təqdim edən Mərkəz oxucuların, dil və lüğət mütəxəssislərinin fikir və mülahizələrini, irad və təkliflərini gözlədiyini açıqlayıb.

Şərhler
Elmar Məhərrəmov tarafından 18-02-2017 10:23:11 Tarihinde yazıldı
Dil konservativ olmalıdır
Nazirlər Kabineti yanında Tərcümə Mərkəzinin dilimizdə vaxtilə bolşeviklər tərəfindən keçirilmiş "təmizləmə" təkliflərini təkrar etmək arzusunda olduqları üçün üzülürəm. Kimin xoşu gəlmirsə, göstərilən həmin sözləri işlətməsin. Mən də onların bir qismini ilk dəfə eşidirəm. Amma bu, o demək deyil ki, müəyyən bölgələrdə formalaşmış və əhalinin dilinə tam hopmuş sözləri Nazirlər Kabineti yanında Tərcümə Mərkəzinin xoşuna gəlmədiyi üçün tamamilə silib atmaq və xalqa bu sözlərdən istifadə etməyi qadağan etmək lazımdır. Məgər bu dili siz yaradıbsınız ki, siz də onu bir göstəriş və ya əmrlə təmizləyəsiniz?! Birdəfəlik bilmək lazımdır ki, dil mütləq konservativ olmalıdır. O oyuncaq deyil ki, hər yerindən duran onu təmizləsin və yeniləşdirsin. Belə olmaz, mənim əzizlərim. Bildiyiniz kimi ingilis dilində diftonqların sayı-hesabı yoxdur. 300 ilə yaxındır ki, “daughter” sözünün tələffüz olunduğu kimi (“dotə”) işlədilməsi üçün Böyük Britaniya parlamentində məsələ qaldırılır. Ancaq parlament bu təklifi qəbul etmir. Bu, onunla əsaslandırılır ki, gələcək nəsil ilkin formada yazılmış sözün mənasını anlaya bilməz. Gördüyünüz kimi ingilislər bir sözün qayğısına qalırlar, bizim mütəxəssislər isə, Hacı Qənbərin burunotu məsələsi kimi, hər şeyi birdəfəlik həll etmək istəyirlər. Lap elə götürək farsca “ayəndə” sözünü. “Məclisi ayəndə vurur tək səbir”. Bu sözü siz lüğətdən çıxardıqdan sonra yazıq oxucu onun izahını haradan tapacaq. Bu, Sabirə qarşı hörmətsizlik deyilmi? İngilis, ərəb, rus dillərindən məlumatı olan hər bir şəxs çox yaxşı bilir ki, həmin dillərdə bir-birini təkrarlayan, özü də həm xarici dillərdən alınma, həm də bölgələrdə istifadə olunan külli miqdarda sözlər var. Məgər onlar bu sözlərdən imtina edirlər? Bəyəm hər cür eksperimentlərin keçirilməsi elə bizim dilimizə qalıb?! Kifayətdir! Dili siz yaratmayıbsınız ki, siz də onu "təmizləyəsiniz". Təəssüflər olsun ki, son vaxtlar həm yer adlarımıza – toponimlərimizə, hidronimlərimizə, həm də dilimizdəki sözlərə qarşı mənşəyinin haradan qaynaqlanması bəlli olmayan hücumlar edilir və bu sayaq hücumların sayı getdikcə artmaqdadır. Mövzudan kənara çıxsam da, güzəştli sayın, bir neçə adı dəyişdirilmiş toponimə toxunmaq istərdim. Löhbatan – löh iri balıq deməkdir. Bu gün də Güney Azərbaycandakı həmvətənlərimiz, habelə Arazboyunca yaşayanların çoxu iri balığa, balığın çox olduğu yerə “löh balıq” deyirlər. “Batan” sözü isə dilimizdə hər hansı bir şeyin çox olmasını bildirir. Löhbatan – löh balığın çox olduğu yer mənasındadır. Amma biz bu sözdəki bir hərfi dəyişməklə onu farsca “dəvə”yə çevirmişik. Guya ki, burada dəvə batıb. Dəvəçi – Dəvəçi ilə tarixi Şabranın arasında 20 km-dək məsafə var. Dəvəçi başqa yaşayış yeridir. Biz onu zorla “şabranlaşdırdıq”. Bu nə dərəcədə düzdür? Soana – Sumqayıt çayının tarixi adıdır. Mənası suyun tərsinə axmasıdır. Yəni yay aylarında quraqlıq üzündən su geriyə, sizin bəyənmədiyiniz “oana”, “o yana”, “anrıya” axır. Ptolomey onun adını çox düzgün olaraq “Su oyana” yazıb. Biz isə fırıldaqçı bir erməninin bizim üçün uydurduğu saxta “Sum qayıt” “əfsanə”si ilə babalarımızı quldur adlandırıb, “Hindistandan gələn Sum”un qayıtmaması barədə taleyinə acımışıq, üstəlik bu uydurmanı dərsliklərimizə də salmışıq. Amma heç fərqinə də varmamaışıq ki, niyə Hindistandan gələnlər bizim dildə danışırmışlar? Sum qayıt, Ceyran batan və s. Bunları yeri gəlmişkən dedim. Belə misallar yüzlərlədir. Yadımdadır ki, mən orta məktəbə gedəndə bizə “şərqi” dərsi keçərdilər. Birdən-birə onun adı nədənsə dəyişdirilib “nəğmə” dərsi qoyuldu. Dərs siniflərimizə “oda” deyirdik. Onun da adı dəyişdirilib “otaq” edildi. O vaxt bunların nə demək olduğunu başa düşmürdük, uşaq idik, kimlərin tapşırığı ilə edildiyini və nə məqsəd güdüldüyünü anlamırdıq. Bəs indiki dəyişikliklərə nə ilə bəraət qazandıraq?!
Bölmənin digər xəbərləri


® 2009 FAKTXEBER.COM - Azərbaycan Onlayn Xəbər Portalı

Dərc olunan materialların mətninə görə, redaksiya heç bir məsuliyət daşımır.
Saytdakı materiallardan istifadə edərkən istinad zəruridir.


ƏLAQƏLƏR

  (+994 70) 870-47-49      (+994 55) 786-96-84

  [email protected]


Valyuta.com


Рейтинг@Mail.ru