Yazının XX hissəsinə keçid

Kenni Lavın LSD-ni və Ginzberqi tərifləyib göylərə qaldıran beş səhifəlik məqaləsi təxirəsalınmadan “Nyu-York Tayms” qəzetində dərc olundu. Əgər Ginzberq belə bir sahəni qəzetlərin reklam səhifələrində almağa cəhd etsəydi, bu ona 50.000 dollara başa gələrdi. Lakin narahat olmaq üçün Ginzberqin azcıq da olsa səbəbi yox idi; Ginzberq geniş reklamı dostu Kenni Lavın sayəsində tamamilə havayı əldə etdi. Komitet 300-ün nəzarəti altında olan “Nyu-York Tayms” və “Vaşinqton Post” kimi qəzetlərin köməyi ilə bu havayı reklam növü istəniən məsələ üçün tətbiq olunur, xüsusilə də əgər cəmiyyətə dekadent həyat tərzini – narkotika, gedonizm və ümumiyyətlə, Amerika xalqını həqiqi yolundan sapdıra biləcək hər şeyi – sırımaq lazımdırsa. Ginzberq və LSD ilə bağlı ilk sınaq cəhdindən sonra Komitet 300 cəmiyyətə sırımaq istədiyi ideyalara və onları yayan adamlara yer ayırmaq tələbi ilə ABŞ-ın əsas qəzetlərinə müraciət etməyi adi praktikaya çevirdi.

Bundan da pis olanı budur ki, – və yaxud da yaxşı olanı (bu, artıq, nöqteyi-nəzərdən asılıdır), - Ginzberqin və LSD-nin xeyrinə olan Kenni Lavın havayı reklamını “Yunayted Press” Mətbuat Agentliyi dəstəklədi və “xəbərlər” adı altında onu telekslə ölkənin hər yerindəki YÜZLƏRLƏ qəzet və jurnala ötürdü. Hətta “Harpers Bazar” və “Taym” kimi samballı jurnallar da Ginzberqi diqqətə və hörmətə layiq adam kimi təqdim etdi. Əgər belə bir ümummilli reklam Ginzberqə və LSD-ni yayanlara reklam agentlikləri tərəfindən təqdim olunsaydı, onda buna sərf edilən ümumi xərclər 1970-ci illərin qiymətləri ilə ən azı 1 milyon dollar təşkil edərdi. Bu gün isə bu qiymət 15-16 milyon dollardan az olmazdı. Təəccüblü deyil ki, mən kütləvi informasiya vasitələrini “çaqqal” adlandırıram.

Mən sizə elə bir kütləvi informasiya kanalı tapmağa cəhd etməyi təklif edirəm ki, ABŞ-ın Federal Ehtiyat Sistemi (FES) haqqında materialları onun vasitəsilə ictimaiyyətə çatdırmaq mümkün olsun. (*). Vaxtilə mən belə bir cəhd etmişdim. Mən özündə dünyada ən möhtəşəm fırıldağın inandırıcı dəlillərlə ifşasını əks etdirən məqaləmi bütün iri qəzetlərə, televiziya kanallarına, radiostansiyalara, jurnallara, eləcə də bir neçə tok-şounun aparıcılarına təklif etdim. Onlardan bəziləri ümidverici cavab verirdi – “bizə təqribən bir həftə vaxt verin və biz sizinlə əlaqə saxlayarıq”. Təbii ki, heç kəs mənimlə əlaqə saxlamadı, məqalə isə qəzet və jurnalların səhifələrində dərc olunmadı. Belə təəssürat yaranırdı ki, mənə və işıqlandırmağa cəhd etdiyim problemin üzərinə sükut pərdəsi çəkilmişdir və bu həqiqətən də belə idi.

Kütləvi informasiya vasitələrinin qulaqbatıran isterikası və praktiki olaraq bütün gün ərzində edilən fasiləsiz reklam olmadan rok-musiqi və narkotiklərin hippi-bitnikçi kultu cəmiyyətdə heç vaxt ilişib qala bilməzdi; o marginal sayıqlama səviyyəsində olduğu kimi də qalardı. “Bitlz” öz cingildəyən gitaraları, əbləh simaları, narkotika dəmli jarqonları və axmaq geyimləri ilə küçə təlxəkləri səviyyəsindən yuxarı heç vaxt qalxa bilməzdilər. Lakin bunun əvəzinə kütləvi informasiya vasitələrində “Bitlz” qrupunun reklamı “doymaq nöqtəsinə” çatır və bunun nəticəsində ABŞ bir-birinin ardınca mədəni şok yaşayırdı.

Beyin mərkəzlərində və tədqiqat institutlarında gizlənən, adları və simaları yalnız çox dar dairəyə bəlli olan adamlar mətbuatın öz rolunu oynamasının qayğısına qaldı. Və əksinə, gələcək mədəni təlatümlərin arxasında duran qüvvələrin gizlin saxlanmasında kütləvi informasiya vasitələrinin mühüm rolu böhranın mənbəyinin heç vaxt aşkarlanmayacağına zəmanət verir. Beləcə, cəmiyyətimiz psixoloji şok və gərginliyin köməyi ilə ağılsız vəziyyətə çatdırılmışdır. “Ağılsız vəziyyətə çatdırılanlar” – bu ifadə “Tavistok”un praktiki vəsaitlərindən əxz edilmişdir. 1921-ci ildə təvazökarlıqla başlayan “Tavistok” 1966-cı ildə Amerikada qüdrətli və dönməz xarakterli mədəni inqilab başlamağa hazır vəziyyətə çatmışdır və həmin inqilab indiyə qədər də qurtarmayıb. “Dolça sui-qəsdi” – bu, həmin inqilabın ayrılmaz tərkib hissəsidir.

Hesab olunurdu ki, bu cür təsirdən sonra ölkə narkotiklərin, “quru qanun” epoxası ilə müqayisə oluna biləcək miqyasda yayılması üçün tamamilə yetişmişdir, özü də bunda çox böyük pulların qazanılması planlaşdırılırdı. Bu da “Dolça sui-qəsdinin” ayrılmaz tərkib hissəsi idi. Narkotiklərin yayıması “Tavistok”un Susseks Universiteti nəzdindəki “Elmi Siyasətin Tədqiqat Mərkəzi”ndə öyrənilən problemlərdən biri idi. Bura “Gələcəyin Şokları Mərkəzi” kimi tanınırdı – bu ad, təyinatı əhalinin bütöv qrupları ilə manipulyasiya etmək, onlarda “gələcəyin şoklarını” yaratmaq olan xüsusi psixologiyanın, “gələcəyə istiqamətlənən psixologiyanın” adıdır. Bura, Tovistokun yaratdığı bir neçə bu cür idarədən birincisi idi.

“Gələcəyin şokları” özü ilə böyük sürətlə baş verən elə hadisələr silsiləsini təcəssüm etdirir ki, bu vaxt insan beyini informasiyanı dərk etmək iqtidarında olmur. Əvvəl də göstərdiyim kimi, elm nümayiş etdirmişdir ki, şüur dəyişikliklərin həm kəmiyyətinin, həm də onların təbiətinin dərk olunması cəhətdən dəqiq hüdudlara malikdir. Fasiləsiz şoklar silsiləsindən sonra əhalinin hədəf qrupu elə bir vəziyyətə düşür ki, bundan sonra onun üzvləri dəyişən şəraitdə seçim etmək arzusunda olmur. Onlar apatiyaya qərq olurlar ki, bu vəziyyətin ərəfəsində çoxsaylı mənasız – Los-Ancelesdə küçə müharibələrinə bənzər - zorakılıqlar, silsilə qətllər, zorlamalar və uşaqların oğurlanması kimi cinayətlər baş verir.

Belə qrup asanlıqla idarə olunur və o istənilən əmrlərə müqavimətsiz tabe olacaq ki, bu cür təsirin məqsədi də məhz budur. “Elmi Siyasətin Öyrənilməsi Mərkəzi”nin müəyyən etdiyinə görə, “gələcəyin şokları” özü ilə “insan şüurunun düşünülmüş qərarların qəbul edilməsinə cavabdeh olan hissəsinin həddən artıq gərginləşməsi səbəbindən meydana çıxan fiziki və psixoloji sınmanı təcəssüm etdirir”. Bu – “Tavistok” jarqonudur və mən bunları “Tavistok”un praktiki vəsaitlərindən onlardan xəbərsiz əldə etmişəm.

Həddən artıq yüklənən elektrik şəbəkəsində qoruyucular necə yanıb-sıradan çıxırsa, eyni ilə insanlarda da “qoruyucular” yanır. Tibb hələ indi-indi bu sindromun dərk olunmasına yaxınlaşır, halbuki Con Roulinq Riz bu sahədə eksperimentləri hələ iyirminci illərdə (söhbət keçən əsrdən gedir, tərc.) keçirirdi. Müəyyən edilmişdir ki, “qoruyucular” təsir göstərilən hədəf qrupunda “yanmağa” hazırdır və bu qrupun üzvləri daim düşünülmüş seçim etmək zərurətindən qaçmağın vasitəsi qismində narkotik qəbul etməyə başlayır. Amerikalı “bit-nəsil” arasında narkotik bax, buna görə belə sürətlə yayılmışdı. “Bitlz”dan və havayı LSD dozalarından başlanan bir şey, bütün Amerikanı qərq edən narkotika sunamisinə çevrilmişdir.

Narkotika ticarəti Komitet 300-ün ierarxiyasının ən yüksək səviyyələrinin nəzarəti altındadır. Bu ticarətə “Britaniya Ost-Hind Kompaniyası” başlamış və “Hollandiya Ost-Hind Kompaniyası” dərhal ondan nümunə götürmüşdü. Bu kompaniyaların hər ikisinə “300-lər Şurası” nəzarət edirdi. “Britaniya Ost-Hind Kompaniyası”nın üzvləri və səhmdarlarının adlarının siyahısı iki damcı su kimi Debretts perlərinin siyahısına oxşayır. Kompaniya “Cin Daxili Missiya”nı təsis etdi. Missiyanın vəzifəsi çinli kəndlilərdə və ya onların adlandırıldıqları kimi - kulilərdə tiryək çəkmək vərdişini yaratmaq olub. Bu iş tiryək üçün böyük bazar yaratdı və bu bazarı “Britaniya Ost-Hind Kompaniyası” ələ keçirdi.

Komitet 300 “sosial narkotiklərin” Amerikanın gəncləri və Hollivud tusovkası arasında populyarlaşdırılması üçün oxşar tərzdə “Bitlz”ı istifadə etmişdi. Ed Sallivan İngiltərəyə, “Tavistok İnstitutu”nun ABŞ-a səfər edən ilk rok-qrupu ilə tanış olmağa göndərildi. Bundan sonra Sallivan elektron kütləvi informasiya vasitələri üçün qrupun “qalaşdırılması” və “təqdimatı” üzrə strategiyanı işləyib-hazırlamaq üçün Amerikaya qayıtdı. Ed Sallivanla elektron KİV-in tam birgə əməkdaşlığı olmadan publika “Bitlz”a və onların “musiqisinə” heç bir diqqət verməzdi. Bunun əvəzində bizim milli həyatımız və Birləşmiş Ştatların ruhunun özü dönməz olaraq dəyişdirildi.

Biz indi artıq çox şeyi biləndən sonra “Bitlz”ın narkotiklərin yayılması üzrə reklam kampaniyasının nə qədər müvəffəqiyyətli olduğu aydın olur. “Bitlz” üçün musiqinin və mətnlərin Teo Adornonun yazması faktı publikadan cidd-cəhdlə gizlədilirdi. “Bitlz”ın əsas funksiyası “tineycerlərin” (yeniyetmələr, tərc.) onları “kəşf” etməsini təmin etmək idi. Bundan sonra “bitl musiqisi” aramsız sel kimi onların üzərinə ta o vaxta qədər axırdı ki, bu səslərin xoşlarına gəldiyi haqda onlarda möhkəm əminlik yaranır və bunun nəticəsində onlar həm bu musiqini, həm də onunla bağlı olan hər şeyi qəbul edirdi. Liverpul qrupu onlarla bağlı gözləntiləri tamamilə doğrultdu və “dostlarından gələn kiçicik köməklə” (bu ifadə onların mahnısından götürülmüşdür, tərc.), başqa sözlə, narkotika adlandırdığımız maddələrin köməkliyi ilə “Tavistok İnstitutu”nun sifariş etdiyi nümunəni dəqiq təkrar edən amerikalı gənclərin bütöv yeni bir sinfini yaratdı.

Tavistok aydın tanınan və  narkotiklərin yayılması üzrə fəaliyyət göstərməli olan “yeni tip” yaratdı. “Xristian missionerlərinin” “Çində Daxili Missiya”sı 1960-cı illərdə mövcud olan şəraitdə artıq işə yaramırdı. “Yeni tip” – sosioloji jarqondan əxz edilən ifadədir. Bu, “Bitlz”ın yeni sosial nümunələr yaratmağa müvəffəq olması deməkdir və bu “yeni tipin” əsas məqsədi narkotika istifadəsini, geyim və saç düzümündə yeni zövqləri populyarlaşdırmaq və gündəlik məişət səviyyəsinə çatdırmaq idi. Bütün bunlar gəncləri yaşlı nəsildən radikal surətdə fərqləndirməli idi -  “Tavistok” məhz elə bunu planlaşdırılırdı.

Tavistokun tətbiq etdiyi danışıq dilinin məqsədyönlü surətdə bölünməni meydana çıxarmasını qeyd etmək vacibdir. “Tineycerlərin” heç ağlına da gəlməzdi ki, onların can atdıqları bütün qeyri-ənənəvi “dəyərlər” İngiltərənin və Stenfordun beyin mərkəzlərində yaşı ötmüş alimlər tərəfindən böyük dəqiqliklə işləyib-hazırlamışdır. Özlərinin “müsibət” adətlərinin və ifadələrinin yaşı ötmüş sosioloqlar qrupu tərəfindən xüsusi olaraq yaradıldığını bilsəydilər, onlar sarsılardılar!

(*) Pul emissiyası və pul dövriyyəsinə nəzarət funksiyasının verildiyi on iki özəl bankdan ibarət sistem. Federal Ehtiyat Sistemi ABŞ Mərkəzi Bankının rolunu oynayır (tərc.).