Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması, bu iki dövlət arasında sərhədlərin açılması ilə bağlı bir neçə ay əvvəl Sürixdə imzalanmış razılaşma protokolu Türkiyədə ciddi narazılıq doğurmuşdu. Bu razı-laşma torpaqları Ermənistan tərəfindən işğal olunan Azərbaycanı da narahat etməyə bilməzdi. Amma ən maraqlısı sosial-iqtisadi cəhətdən ağır durumda olan Ermənistan tərəfinin, daha dəqiq desək, bu ölkənin ictimai-siyasi təşkilatlarının sərhədlərin açılmasına etiraz etmələridir.
Əlbəttə, göründüyü kimi bu etirazlar Ermənistanın Konstitusiya Məhkəməsinin sözügedən protokolların parlamentdə ratifikasiya edilməsinə dair verdiyi rəyə mane ola bilmədi. Bəs bundan sonra hansı pro-seslər gedə bilər və ümumiyyətlə bu fonda Qarabağ probleminin həlli necə görünür? Politoloq Həsrət Rüstəmovun fikrincə, Ermənistandakı "Daşnaksütun" partiyasının, eləcə də digər ictimai-siyasi fəaliy-yətlə məşğul olan şəxslərin Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılmasına dair protokolların imzalanmasına etiraz etməsi formal xarakter daşıyır və ənənəvi erməni bicliyidir: "Çünki sərhədlərin açılması sosial-iqtisadi durumu ağır olan Ermənistana, necə deyərlər, hava və su kimi gərəkdir. Nə qədər təzadlı olsa da, etiraz etmək onlara elə sərhədlərin açılması üçün lazımdır. Digər tərəfdən, etiraz aksiyaları ilə qon-darma "erməni soyqırımı" və Türkiyəyə qarşı ərazi iddialarının ortadan qalxmasına əngəl törətməyə ça-lışırlar. Ermənilər dilemma qarşısında qalıblar. Eyni zamanda burda sərhədlərin açılmasında maraqlı ol-mayan xarici qüvvələrin də rolu istisna deyil. Bu sırada Rusiyanın adını çəkmək olar".
Həsrət bəy hesab edir ki, bütün bunlara baxmayaraq, Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılması beynəlxalq bir proyektdir və Ermənistanın nə fikirləşməsindən asılı olmayaraq bu layihə reallaşacaq. O ki qaldı Türkiyə tərəfinin məsələ ilə bağlı mövqeyinə, politoloqun qənaətinə görə, orda da proyektin gerçəkləşməsi istiqamətində addımların atılacağı istisna deyil: "Ancaq burda məsələ bir qədər başqadır. Türkiyənin Ermənistana heç bir ehtiyacı yoxdur. Xatırladım ki, sözügedən proyekt Türkiyənin öz istəyi ilə meydana çıxmayıb. Burda Qərbin, Amerikanın istəyi və təzyiqi var. Yəni bu, Türkiyədən daha çox on-lara lazımdır. Sadəcə olaraq Türkiyə siyasiləri belə hesab edirlər ki, geopolitik baxımdan Qafqazda möh-kəmlənməli və bu regionun gələcək taleyində həlledici rola malik olmalıdırlar. Bir dövlət olaraq Türkiyə beynəlxalq layihələrdə iştirak etməyə, Avropa və ABŞ-la münasibətləri yaxşılaşdırmağa çalışır. Sadəcə olaraq burda Türkiyə üçün başlıca maneə Azərbaycan ərazilərinin Ermənistan tərəfindən işğal edilməsi və rəsmi İrəvanın bu iddiadan geri çəkilməməsidir".
Bununla belə H.Rüstəmov hesab edir ki, bu məsələdə də hansısa bir kompromis tapılacaq. Və sərhəd-lərin açılması ilə bağlı protokollar ratifikasiya edilənə qədər aydınlaşma əldə olunacaq: "Türkiyə Azər-baycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı çox yaxşı mövqe tutub və bu siyasət indi də davam etdirilir. Ona görə də belə bir vəziyyətdə Azərbaycanın işğaldan azad olunması məsələsi həllini tapmayıbsa, sərhədlərin açılması Türkiyədə də problemlər yarada bilər. Bununla belə hesab edirəm ki, Türkiyə-Ermənistan mü-nasibətlərinin ortaya atılması istər-istəməz Dağlıq Qarabağ probleminin aktuallaşmasına, onun həllinin gündəmdə saxlanmasına səbəb oldu. Bu baxımdan proseslər Azərbaycan dövlətinin xeyrinədir. Sadəcə olaraq Azərbaycan hakimiyyəti dəyişməkdə olan geopolitik situasiyadan yararlanmalı, öz maraqlarını tə-min etməyə hazır olmalı, həlledici rola malik bütün ölkələrlə, xüsusən də region dövlətləri ilə çox yaxşı diplomatik əlaqələr qurmalıdır".
Bəs Türkiyəyə təzyiq göstərən və indiyə qədər problemə ikili yanaşan Qərb, xüsusilə ATƏT-in Minsk Qrupuna həmsədrlik edən ölkələr münaqişənin həlli ilə bağlı doğrudanmı mövqelərini dəyişiblər? Poli-toloq buna şübhə ilə yanaşdığını bildirdi: "Onlar indiyə qədər özlərini həqiqətən də xristian təəssübkeşi kimi aparıb və bir çox hallarda təcavüzkarı yox, təcavüzə məruz qalan Azərbaycan tərəfini güzəştə get-məyə məcbur ediblər. Ancaq buna baxmayaraq biz öz siyasətimizlə onları düz yola çəkməli, təcavüzkara ciddi təzyiq göstərməyə sövq etməliyik. Və çalışmalıyıq ki, Türkiyə bu proseslərdə aparıcı dövlətlərdən biri olsun".